StrikeAhead

Gestreepte marlijn vissen: de marlijn die zijn strepen laat oplichten als hij jaagt

De gestreepte marlijn draagt zijn naam op zijn flanken: zo’n twaalf tot twintig verticale blauwe strepen lopen over zijn zijden, en volgens de Engelse Wikipedia blijven ze zelfs na de dood zichtbaar. Zolang hij leeft, doen ze meer dan dat. Bijzondere pigmentcellen, de chromatoforen, trekken samen of zetten uit, en als de vis opgewonden is, kleuren de strepen van blauwachtig naar lavendel. Dit artikel gaat over de gestreepte marlijn, *Kajikia audax* — in het Duits Gestreifter Marlin, in het Spaans marlín rayado, in het Italiaans marlin striato, in het Frans marlin rayé, in het Portugees espadim-raiado, in het Fins raitamarliini, in het Russisch полосатый марлин, in het Japans マカジキ (makajiki).

De broer van de witte marlijn in de Stille Oceaan

De gestreepte marlijn hoort bij de snavelvissen (Istiophoridae), net als de blauwe marlijn, de witte marlijn, de zeilvis en de Middellandse-Zeespeervis, waaraan deze reeks elk een eigen groep wijdt. Zijn naaste verwant is de witte marlijn uit de Atlantische Oceaan: in 2006 plaatsten Amerikaanse wetenschappers beide na genetisch onderzoek in het nieuwe geslacht *Kajikia* (Russische Wikipedia); daarvoor stond de gestreepte marlijn in het geslacht *Tetrapturus*, en volgens de Japanse Wikipedia gebruikt een groot deel van de literatuur die naam nog steeds. Hij werd voor het eerst beschreven in 1887 door Rudolph Amandus Philippi, aan de hand van een vis die voor Iquique in Chili was gevangen. Zijn soortnaam komt volgens de Russische Wikipedia van het Latijnse *audax*, stoutmoedig — waarom, heeft de auteur niet uitgelegd; misschien vanwege het stoutmoedige strepenpatroon.

Volgens FishBase is hij een pelagische, oceanische vis die leeft tussen het oppervlak en 200 m, meestal boven de spronglaag, en hij geeft de voorkeur aan koeler water dan de zwarte en de blauwe marlijn. FishBase noemt hem de meest verspreide snavelvis; de Duitse Wikipedia de algemeenste van de marlijnen. Hoe verder van het continentaal plat, hoe talrijker hij is; dicht bij de kust komt hij alleen waar de bodem steil afloopt (Duitse, Italiaanse en Finse Wikipedia). Hij leeft meestal solitair; in de paaitijd vormt hij kleine scholen van vissen van vergelijkbare grootte (FishBase, Italiaanse Wikipedia).

Zijn prooi: vis, inktvis en schaaldieren (FishBase). De Engelse Wikipedia noemt sardines, makrelen, kleine tonijnen en inktvissen, vooral de Humboldtinktvis; een studie voor de kust van Mexico stelde vast dat hij de voorkeur gaf aan scholenvissen zoals de Spaanse makreel en de Pacifische sardine. De Japanse Wikipedia voegt daar vliegende vissen en horsmakrelen aan toe. Volgens de Japanse Wikipedia zwemt hij met de bovenste helft van zijn staartvin boven water en springt hij soms helemaal uit het water; hij haalt 80 km/u.

Zo herken je hem

Een langgerekt, zijdelings samengedrukt lichaam met een lange, ronde, speervormige snavel (FishBase, Italiaanse en Russische Wikipedia). Het zekerste kenmerk is de eerste rugvin: die rijst vooraan op tot een hoge, spitse lob die even hoog als of hoger is dan het lichaam (FishBase, Engelse, Russische en Japanse Wikipedia). FishBase geeft de eerste rugvin 42 tot 48 zachte vinstralen, de anaalvin 18 tot 24, de borstvinnen 18 tot 22. De borstvinnen zijn lang en smal en liggen volgens de Russische Wikipedia plat tegen het lichaam. De rug is donkerblauw, de buik zilverwit; de eerste rugvin is blauwzwart zonder donkere vlekken (FishBase). En dan de strepen — hoeveel, en in welke kleur, vertellen de bronnen verschillend (zie hieronder).

Volgens de Japanse Wikipedia lijkt hij op de blauwe marlijn, maar zijn eerste rugvin is hoger dan zijn lichaam, zijn schubben zijn fijner, zijn lichaam is bleker en platter en zijn snavel is langer. Zijn broer, de witte marlijn, leeft in de Atlantische Oceaan; volgens de Duitse Wikipedia is de rugvin van de gestreepte marlijn hoger dan zijn lichaam en zonder zwarte vlekken.

  • Grootte: FishBase geeft 420 cm totale lengte als maximum, 290 cm als gangbare lengte en 440 kg als het hoogste gepubliceerde gewicht. Volgens de Russische Wikipedia woog de grootste door de IGFA erkende vis 224,1 kg, gevangen voor Nieuw-Zeeland op 16 januari 1986.
  • Leeftijd en geslachtsrijpheid: FishBase geeft 9 jaar als hoogste gemelde leeftijd, de Engelse Wikipedia tot 10 jaar. FishBase geeft 210 cm als lengte bij de eerste geslachtsrijpheid.
  • Paai: vrouwtjes paaien in porties (FishBase). Volgens de Engelse Wikipedia paait een vrouwtje 4 tot 41 keer in één seizoen, met tot 120 miljoen eitjes; volgens de Russische Wikipedia, voor Taiwan, om de 3 tot 7 dagen.

Waar hij leeft — en waarom niet in de Middellandse Zee

FishBase: in tropische, subtropische en gematigde wateren van de Indo-Pacific, tussen 46° noord en 49° zuid. In de Stille Oceaan vormt zijn verspreidingsgebied een hoefijzer dat openligt naar Midden-Amerika (FishBase, Duitse en Russische Wikipedia); volgens de Duitse Wikipedia loopt het van Japan via Ecuador en Peru tot Australië, raakt het de noordkust van Nieuw-Zeeland en is hij algemeen rond Hawaï. In de Indische Oceaan is hij het talrijkst voor Oost-Afrika, in het westen van de Arabische Zee, in de Golf van Bengalen en voor Noordwest-Australië (FishBase, Duitse Wikipedia). In Japanse wateren komt hij volgens de Japanse Wikipedia ten zuiden van Hokkaido voor, vaker aan de kant van de Stille Oceaan dan in de Japanse Zee.

In de Middellandse Zee komt hij niet voor: geen van de bronnen vermeldt hem daar. Het is zijn Atlantische broer, de witte marlijn, die in de Middellandse Zee opduikt — zelden, en volgens FishBase meestal als losse zwervers. Voor een visser uit Europa betekent dat: de gestreepte marlijn is een reisvis. Waar hij gevangen wordt, beschrijven de bronnen vanuit de beroepsvisserij: met beuglijnen (volgens de Italiaanse Wikipedia meestal als bijvangst van de beugvisserij op tonijn), met sleepvissen, met handlijnen en met de harpoen (Russische en Japanse Wikipedia); Japan en Taiwan landen het meest aan (Italiaanse en Russische Wikipedia). Volgens de Duitse Wikipedia worden sportvissers aangemoedigd vissen die geen trofeeformaat hebben terug te zetten.

Op het bord — en het kwik

In Japan is de gestreepte marlijn volgens de Japanse Wikipedia de hoogst gewaardeerde van alle snavelvissen; zijn rode vlees wordt gegeten als sashimi en sushi, en FishBase en de Italiaanse Wikipedia noemen hem daarom de beste van alle marlijnen. FishBase deelt hem in de prijscategorie zeer hoog in. Maar de Japanse Wikipedia waarschuwt ook voor het kwik in zijn vlees: in 2005 zette het Japanse ministerie van Volksgezondheid hem op de lijst van vissen waarvan zwangere vrouwen de inname in de gaten moeten houden, met als richtlijn twee keer per week en ongeveer 80 g per portie. De Duitse Wikipedia schrijft dat er bewust op het kwikgehalte wordt gewezen, om de vraag te temperen.

Acht tegenstrijdigheden, onopgelost gelaten

  • Hoe groot wordt hij? FishBase en de Franse, Italiaanse en Russische Wikipedia: tot 420 cm en 440 kg. De Duitse: 4,4 m en 420 kg (vrouwtjes; mannetjes blijven kleiner). De Finse: 4 m. De Engelse: 4,2 m, maar slechts 220 kg — dicht bij de 224,1 kg die de Russische Wikipedia als IGFA-record opgeeft.
  • Hoeveel strepen? De Engelse Wikipedia: 12 tot 20. De Duitse: meestal 18 tot 22. De Italiaanse: tot 15. De Russische: 15 tot 20 rijen, elk opgebouwd uit ronde stippen of smalle strepen. FishBase zelf geeft allebei: ongeveer 20 en ongeveer 15 rijen. De Japanse: een stuk of twaalf of meer.
  • Welke kleur hebben de strepen? De Engelse Wikipedia: blauwachtig, en lavendel als hij opgewonden is. De Duitse: lichtblauw, bleker of vager naargelang zijn stemming. De Russische: kobalt. De Japanse: lichtblauw. De Finse: lichtgroen.
  • Hoe diep zwemt hij? FishBase en de Duitse Wikipedia: 0 tot 200 m. De Finse: meestal minder dan 100 m. De Franse: meestal 0 tot 5 m, zelden dieper dan 100 m. De Engelse Wikipedia zegt dat hij overdag in de bovenste 100 m jaagt, vaak dicht onder het oppervlak — en haalt in hetzelfde artikel een studie aan waarin hij overdag dieper zat en zich ’s nachts dicht bij het oppervlak verzamelde.
  • Wanneer is hij geslachtsrijp? De Engelse Wikipedia: mannetjes met 1 tot 2, vrouwtjes met 1,5 tot 2,5 jaar. De Franse: met 2 tot 4 jaar. De Russische: vrouwtjes voor Taiwan met 4 tot 8 jaar. En de maximale leeftijd: 9 jaar (FishBase) of 10 jaar (Engelse Wikipedia).
  • Hoe warm wil hij het hebben? FishBase: 20 tot 25 °C. De Duitse Wikipedia: 20 tot 26 °C. De Engelse: zijn grootste populaties bij 20 tot 28 °C oppervlaktetemperatuur. Voor de paai geeft de Italiaanse minstens 25 °C, FishBase een ondergrens van ongeveer 24 °C voor de larven, de Russische een paaipiek bij 24,8 tot 28,3 °C.
  • Is hij bedreigd? FishBase en de Italiaanse Wikipedia: niet bedreigd op de Rode Lijst van de IUCN. De Finse en de Zweedse Wikipedia: gevoelig. De Duitse: in de VS werd hij in 2008 tot bedreigde soort verklaard; rond 2005 lag de vangst ruim onder wat de soort kon verdragen. De Italiaanse: de bestanden namen in 16 jaar met 20 tot 25 % af. De Engelse: in 2010 zette Greenpeace hem op zijn rode lijst van zeevruchten.
  • Komt hij in de Atlantische Oceaan? FishBase en de Duitse Wikipedia: Indo-Pacific; volgens de Duitse is het contact met de witte marlijn bij Kaap de Goede Hoop te gering om te voorkomen dat de twee soorten uit elkaar groeien. De Italiaanse en de Russische: zeldzame zwervers aan de Atlantische kant van Zuid-Afrika, de Russische ook voor West-Afrika — ze paaien daar niet. De Finse: soms in de Atlantische Oceaan. De openingszin van de Russische Wikipedia rekent de Atlantische Oceaan gewoon tot zijn oceanen.

Vijf namen die naar de verkeerde vis leiden

  • “Spearfish”, “spjutfisk”, “копьеносец”. GBIF vermeldt hem in het Engels ook als high-finned spearfish, de Zweedse Wikipedia noemt hem strimmig spjutfisk, de Russische полосатый копьеносец — telkens letterlijk een speervis. Speervissen in engere zin vormen echter het geslacht *Tetrapturus*, waarin de gestreepte marlijn tot 2006 stond — waaronder de Middellandse-Zeespeervis, waaraan deze reeks een eigen groep wijdt.
  • “Pez espada” en “pez vela”. GBIF vermeldt ook deze twee, zonder taal. Maar pez espada is Spaans voor de zwaardvis, en pez vela voor de zeilvis — twee andere snavelvissen, waaraan deze reeks elk een eigen groep wijdt.
  • “Aguja”, “agujón”. GBIF vermeldt hem in het Spaans ook als pez aguja en agujón. In het Spaans staat aguja echter ook voor de geep, waaraan deze reeks een eigen groep wijdt — een vis van amper een meter, zonder enige verwantschap met de marlijnen.
  • “Empereur”. GBIF vermeldt hem in het Frans ook als empereur en empéreux. Maar ook de zeilvis heet in het Frans empereur éventail — dezelfde “keizer” voor twee verschillende snavelvissen.
  • “マカジキ” en “メカジキ”. In het Japans is マカジキ (makajiki, “echte marlijn”) de gestreepte marlijn, メカジキ (mekajiki) de zwaardvis: één teken verschil. En de witte marlijn, zijn broer, heet volgens de Japanse Wikipedia ニシマカジキ (nishi-makajiki, “westelijke makajiki”).

Blijft de vraag waarmee elk artikel in deze reeks begint: wanneer. Leefgebied, prooi en gewoonten staan hierboven, en die liggen vast. Wat elke dag verandert, is al het andere — en juist daar wordt beslist of een dag op het water de moeite waard is. Dat berekent StrikeAhead: het neemt de omstandigheden op jouw water en vertelt je wanneer de tocht de moeite waard is. En omdat je steile hellingen, scholen aasvis en het blauw van de open zee niet vanaf de eerste dag kunt lezen, vertelt StrikeAhead Pathfinder je met wie je uitvaart: geselecteerde gidsen en schippers, vóór de vermelding persoonlijk gecontroleerd — vergunning en verzekering —, met geverifieerde vangsten in plaats van reclamefoto’s, zonder betaalde ranking en voor jou als visser zonder bemiddelingskosten.

Vis op het juiste moment →