Kortvinmakreelhaai vissen: de haai die warmer is dan de zee om hem heen

14 oktober 2026

Bijna elke vis heeft de temperatuur van het water waarin hij zwemt. De kortvinmakreelhaai niet: een warmtewisselaar van dicht verweven slagaders en aders — het wondernet (rete mirabile) — houdt de warmte die zijn spieren maken in het lichaam vast. Volgens de Engelse Wikipedia is hij daardoor 4 tot 5,5 °C warmer dan het water om hem heen; de Russische Wikipedia schrijft dat zo spieren, hersenen, ingewanden en ogen warmer blijven. Volgens de Japanse Wikipedia houdt dat hem zelfs in koud water beweeglijk, en volgens de Engelse Wikipedia verklaart het deels zijn tempo: FishBase noemt hem waarschijnlijk de snelste van alle haaien. Dit artikel gaat over de kortvinmakreelhaai of mako, *Isurus oxyrinchus* — in het Engels shortfin mako, in het Duits Kurzflossen-Mako, in het Spaans marrajo, in het Italiaans mako pinna corta, in het Frans requin mako of requin-taupe bleu, in het Portugees tubarão-anequim, in het Deens makrelhaj, in het Zweeds makohaj, in het Noors makrellhai, in het Fins makrillihai, in het Russisch акула-мако, in het Turks sivriburun camgöz, in het Grieks ρυγχοκαρχαρίας, in het Kroatisch dugonosa psina, in het Japans アオザメ (aozame). En omdat de IUCN hem wereldwijd als bedreigd aanmerkt, gaat het hier om herkennen en terugzetten — niet om meenemen.

Familie van de witte haai

De kortvinmakreelhaai hoort bij de familie Lamnidae — volgens de Engelse Wikipedia een familie van maar vijf levende soorten, samen met de witte haai, de haringhaai, de zalmhaai en zijn naaste verwant, de langvinmakreelhaai (*Isurus paucus*). Beschreven werd hij door de natuuronderzoeker Constantine Rafinesque — volgens FishBase, GBIF en de Russische en Zweedse Wikipedia in 1810, volgens de Engelse Wikipedia in 1809. Het woord mako komt uit de taal van de Māori en betekent volgens de Engelse en Russische Wikipedia tegelijk haai en haaientand; het werd voor het eerst opgeschreven in 1820, in een woordenlijst van Nieuw-Zeeland, eenvoudigweg als ‘een zekere vis’.

Volgens FishBase is hij een vis van de open oceaan die soms dicht bij de kust komt; hij leeft wereldwijd in gematigde en tropische zeeën tussen 65° noord en 54° zuid, in water vanaf ongeveer 16 °C. Volgens de Engelse Wikipedia zijn zwaardvissen een goede aanwijzing voor makohaaien: ze zijn hun prooi en houden van dezelfde omstandigheden. Een isotopenanalyse liet volgens FishBase zien dat de kortvinmakreelhaai voor Oost-Australië de hoogste visrover van de open zee is.

Zijn prooi: volgens FishBase beenvissen, andere haaien en koppotigen; grote exemplaren nemen ook zwaardvissen en marlijnen en kleine walvisachtigen. Volgens de Engelse Wikipedia maakte de blauwbaars — waaraan deze reeks een eigen groep wijdt — tussen Cape Hatteras en de Grand Banks 77,5 % van de maaginhoud uit (naar volume). In de magen van twee mako’s van 300 en 360 kg vonden onderzoekers volgens de Russische Wikipedia hele zwaardvissen van 54 en 67 kg. Maar de zwaardvis vecht terug: bij Ganzirri en Lipari op Sicilië werden mako’s gevonden met afgebroken zwaarden in kop of kieuwen (Engelse, Russische, Griekse Wikipedia). Volgens de Engelse Wikipedia valt hij van onderen aan en scheurt hij stukken uit flanken en vinnen — en met zo’n 13.000 newton heeft hij het record voor de sterkste ooit gemeten haaienbeet, gemeten in 2020 bij Mayor Island in Nieuw-Zeeland.

Zo herken je hem

Volgens FishBase een grote, spoelvormige haai met grote zwarte ogen, een spitse snuit en grote, smalle, haakvormige tanden met gladde randen. De staartvin is halvemaanvormig, met een sterk ontwikkelde onderste lob; de tweede rugvin en de aarsvin zijn piepklein. De rug is stralend metaalblauw, de buik wit, de grens daartussen scherp (FishBase, Engelse Wikipedia); van opzij beschrijft de Japanse Wikipedia drie tinten: donkerblauw, lichtblauw, wit. Ook de onderkant van de snuit en de bek zijn wit. Volgens de Russische en Zweedse Wikipedia zie je de voorste tanden van de onderkaak zelfs bij een gesloten bek. Jonge dieren hebben volgens de Engelse Wikipedia een zwartachtige vlek op de punt van de snuit.

Zijn naam dankt hij aan de borstvin: volgens de Russische Wikipedia is de voorrand daarvan korter dan de kop. De langvinmakreelhaai heeft volgens de Engelse Wikipedia veel grotere borstvinnen, een donkerder bek en grotere ogen. Van de haringhaai (geslacht *Lamna*) onderscheiden hem volgens de Engelse Wikipedia twee dingen: hij heeft maar één kiel aan elke kant van de staartwortel, en zijn tanden missen de kleine zijpunten.

Grootte: FishBase noemt 445 cm totale lengte als maximum, 270 cm als gangbare lengte en 505,8 kg als hoogste gepubliceerde gewicht. Volgens de Engelse Wikipedia woog de zwaarste aan de hengel gevangen mako 600 kg (Californië, 3 juni 2013); de langste bevestigde mat 4,45 m en werd in september 1973 voor de Franse Middellandse Zeekust gevangen.
Een traag leven: Tot 2006 dacht men dat hij twee groeiringen per jaar in zijn wervels aanlegt. Een studie met 258 dieren toonde aan: het is er één. Sindsdien geldt volgens de Engelse en Russische Wikipedia: vrouwtjes worden pas rond 18 jaar geslachtsrijp, mannetjes rond 8; het oudste vrouwtje was 32, het oudste mannetje 29. FishBase heeft de oude waarden uitdrukkelijk verwijderd.
Jongen: Volgens FishBase is hij levendbarend (eierlevendbarend); de embryo’s voeden zich in de baarmoeder met onbevruchte eieren. De draagtijd duurt 15 tot 18 maanden, en een vrouwtje krijgt maar ongeveer eens in de drie jaar jongen, die bij de geboorte 60 tot 70 cm meten. FishBase schat zijn herstelvermogen daarom als laag in: een populatie heeft 4,5 tot 14 jaar nodig om te verdubbelen.

Waar hij leeft — ook in de Middellandse Zee

FishBase: in de westelijke Atlantische Oceaan van de Golf van Maine tot Argentinië, in de oostelijke Atlantische Oceaan van Noorwegen tot Zuid-Afrika — inclusief de Middellandse Zee —, in de Indo-Pacific van Oost-Afrika tot Hawaï, in de oostelijke Stille Oceaan van Californië tot Chili. Hij trekt ver: een voor Californië gemerkt vrouwtje werd 2776 km verderop in de centrale Stille Oceaan teruggevangen, en een andere mako zwom 2128 km in 37 dagen (Engelse, Russische Wikipedia). Van 2459 voor de Amerikaanse oostkust gemerkte mako’s stak er volgens de Russische Wikipedia één de Atlantische Oceaan over; hij werd na 4000 km voor Spanje gevangen.

In de Middellandse Zee is hij volgens de Russische Wikipedia in het westen wijdverbreid en in het oosten — Egeïsche Zee, Zee van Marmara — zeldzamer; in de Zwarte Zee ontbreekt hij. Het westelijke Middellandse Zeegebied en de Straat van Gibraltar gelden daar als kraamkamer: van 321 mako’s die in 2005 als bijvangst van de tonijn- en zwaardvisvisserij werden gemeld, kwamen er 268 uit de Alboránzee en 42 van de Balearen, en de meeste waren nog niet geslachtsrijp. In de Ligurische Zee zijn de vangsten sinds 1950 zo sterk gedaald dat hij daar bijna verdwenen is. En de Adriatische Zee? Volgens de Russische Wikipedia is er uit de oostelijke Adriatische Zee sinds 1972 geen waarneming meer; de Kroatische Wikipedia schrijft daarentegen dat je hem daar langs de kust en op open zee vindt.

Bedreigd — en wat dat aan de lijn betekent

Volgens de Engelse Wikipedia is de kortvinmakreelhaai een gewilde sportvis, beroemd omdat hij aan de haak hoog uit het water springt; in enkele gevallen sprong hij daarbij de boot in. De Japanse Wikipedia vermeldt een geval uit 2004: voor Susami (Wakayama) sprong ’s nachts een mako van 3,5 m en 350 kg in een visboot, en een visser raakte zwaargewond. FishBase noemt hem mogelijk gevaarlijk. De cijfers spreken elkaar tegen: volgens de Engelse Wikipedia telt het International Shark Attack File 10 aanvallen op mensen tussen 1980 en 2024, volgens de Russische Wikipedia 42 tussen 1980 en 2010 — beide noemen 3 dodelijke en 20 aanvallen op boten, en beide zeggen dat veel ervan uitgelokt waren, vaak bij het vangen.

Belangrijker is de omgekeerde blik. Volgens FishBase staat hij bij de IUCN wereldwijd als bedreigd (Endangered, beoordeeld op 5 november 2018); hij staat op Bijlage II van CITES. Voor de Middellandse Zee stufte de IUCN hem — samen met de haringhaai — al in haar persbericht van 16 november 2007 als ernstig bedreigd in (Critically Endangered). Voor de Noord-Atlantische Oceaan verbood de tonijncommissie ICCAT met haar aanbeveling 21-09 voor 2022 en 2023 om mako’s uit ICCAT-visserijen aan boord te houden of aan te landen; volgens dezelfde tekst blijft het paaibestand ongeacht de vangstlimiet tot 2035 krimpen. In Kroatië is hij volgens de Kroatische Wikipedia strikt beschermd. Welke regels vandaag op jouw water gelden, controleer je vóór vertrek zelf — bij de havenmeester, de visserijautoriteit, je gids. Wie een mako haakt, zet hem zo voorzichtig mogelijk in het water terug.

Acht tegenstrijdigheden, onopgelost gelaten

Hoe snel is hij? De Engelse Wikipedia: 50 km/u, in sprints 74 km/u. De Franse: 50 tot 74 km/u; sneller verhindert de cavitatie. De Spaanse: 70 km/u. De Turkse: 84 km/u. De Portugese: 88 km/u. De Italiaanse en de Japanse: 100 km/u. De Russische: in een proef versnelde een jong dier over 30 m in 2 seconden tot 110 km/u. De Zweedse: 30 tot 40 km/u over lange afstanden. En de Duitse vindt cijfers van bijna 80 km/u hoogst onbetrouwbaar.
Hoeveel warmer is hij? De Engelse Wikipedia: 4 tot 5,5 °C warmer dan het water. De Russische: de spieren 1 tot 10 °C warmer, meer in koud dan in warm water. De Franse: ongeveer 10 °C.
De reus uit Turkije: Volgens FishBase meldden Kabasakal en de Maddalena in 2011 een historische vangst voor Turkije, op basis van foto’s geschat op zo’n 585 cm. De Engelse Wikipedia: 5,7 tot 6,19 m, eind jaren 1950 gevangen voor Marmaris. De Russische: 5,85 m. De Griekse: twee haaien van 5,77 en 6,19 m — in de Zee van Marmara, niet voor Marmaris aan de Egeïsche Zee. FishBase en de Engelse Wikipedia benadrukken dat de lengtes op foto’s gebaseerd zijn.
Hoe diep zwemt hij? FishBase: 0 tot 888 m, meestal 100 tot 150 m — en elders: meestal in het oppervlaktewater, tot zo’n 150 m. De Franse en de Nederlandse Wikipedia: tot 740 m. De Kroatische: 700 m. De Russische: 500 m. De Zweedse: 400 m. En terwijl de Engelse schrijft dat hij meestal ver van land leeft, noemt de Duitse hem een bewoner van kustwateren.
Hoe hoog springt hij? De Italiaanse Wikipedia: tot 7 m. De Duitse: meer dan 6 m. De Russische: tot 6 m. De Franse: 4 m of meer. De Spaanse: 3 tot 4 m. De Nederlandse houdt het op metershoog.
Hoeveel jongen? FishBase geeft op dezelfde pagina 4 tot 16, tot 18 en 4 tot 25 (meestal 10 tot 18). De Engelse Wikipedia: 4 tot 18. De Franse: 2 tot 21. De Spaanse: meestal 4 tot 8, hooguit 16. De Portugese: 8 tot 10. De Kroatische: 4 tot 26. De Russische: 4 tot 30.
Hoe oud wordt hij — en wanneer is hij rijp? FishBase: 32 jaar. De Franse Wikipedia: 25. De Kroatische: 25 tot 32. De Italiaanse: 30 tot 35. De Zweedse noemt nog geslachtsrijpheid op 2 (mannetjes) en 6 jaar (vrouwtjes) — zulke vroege waarden berustten volgens de Engelse Wikipedia vóór 2006 op het weerlegde geloof in twee groeiringen per jaar; nu gelden 8 en 18 jaar.
Hoe bedreigd is hij? FishBase: bedreigd, beoordeeld in 2018. De Engelse en de Italiaanse Wikipedia: in 2019 opgewaardeerd, daarvoor kwetsbaar, en in 2007 gevoelig. De Zweedse: wereldwijd kwetsbaar. Het Nieuw-Zeelandse Department of Conservation stufte hem daar in 2018 in als niet bedreigd (Engelse Wikipedia). En terwijl FishBase hem op Bijlage II van de Conventie van Bonn (CMS) zet, schrijft de Russische Wikipedia dat hij in 2010 op Bijlage I werd geplaatst.

Vijf namen die naar de verkeerde vis leiden

‘Haringhaai’ en ‘makreelhaai’. GBIF vermeldt de kortvinmakreelhaai in het Nederlands ook als haringhaai en in het Deens als sildehaj — maar zo heet een andere vis, *Lamna nasus*. ‘Makreelhaaien’ is volgens de Nederlandse Wikipedia bovendien de naam van de hele orde (Lamniformes) waartoe ook de witte haai behoort; in Duitsland wordt de mako volgens de Duitse Wikipedia als ‘Makrelenhai’ als consumptievis verkocht. En de Italiaanse Wikipedia waarschuwt dat de handelsnaam smeriglio eigenlijk bij de haringhaai hoort.
‘Blauhai’, ‘blue shark’, ‘aozame’. GBIF vermeldt de mako in het Duits ook als Blauhai en in het Engels als blue shark — maar zo heet een aparte haai, de blauwe haai, *Prionace glauca*, in het Japans ヨシキリザメ. En juist de Japanse naam van de mako, アオザメ (aozame), betekent volgens de Japanse Wikipedia letterlijk ‘blauwe haai’, naar zijn kleur.
‘Mako’ — welke? De Engelse Wikipedia: ‘mako shark’ heet ook de langvinmakreelhaai. De Finse Wikipedia: in de huidige Finse namenlijst betekent makohai uitdrukkelijk de langvinmakreelhaai; de kortvin heet daar makrillihai. Wie in het Fins ‘makohai’ leest, heeft de andere mako voor zich.
‘Isurus’ — de gelijke staart die het niet is. Volgens FishBase betekent de geslachtsnaam ‘gelijke staart’, naar de zogenaamd even lange lobben van de staartvin. FishBase voegt er droog aan toe: dat zijn ze niet; de bovenste is duidelijk langer.
‘Marrajo criollo’. GBIF vermeldt marrajo criollo als Portugese naam van de soort. Volgens de Engelse Wikipedia is het echter de naam van een aparte kleurvorm met donkere vlekken op snuit en bek, die vermoedelijk alleen bij de Azoren voorkomt — niet elke mako is een marrajo criollo.

Blijft de vraag waarmee elk artikel in deze reeks begint: wanneer. Leefgebied, prooi en gewoonten staan hierboven, en die liggen vast. Wat elke dag verandert, is al het andere — en juist daar wordt beslist of een dag op het water de moeite waard is. Dat berekent StrikeAhead: het neemt de omstandigheden op jouw water en vertelt je wanneer de tocht de moeite waard is. En omdat je stroomranden, scholen aasvis en het blauw van de open zee niet vanaf de eerste dag kunt lezen — en omdat een mako die terug moet, ervaren handen nodig heeft —, vertelt StrikeAhead Pathfinder je met wie je uitvaart: geselecteerde gidsen en schippers, vóór de vermelding persoonlijk gecontroleerd — vergunning en verzekering —, met geverifieerde vangsten in plaats van reclamefoto’s, zonder betaalde ranking en voor jou als visser zonder bemiddelingskosten. De app zegt wanneer, Pathfinder met wie.

Vis op het juiste moment →