StrikeAhead

Μικρό μαγιάτικο (Seriola fasciata): το μαγιάτικο που ήρθε από το Γιβραλτάρ — στη Μεσόγειο από το 1993 και συχνά μπερδεύεται με νεαρή ricciola

Αν στη Μεσόγειο πιάσεις ένα μικρό μαγιάτικο κάτω από επιπλέοντα αντικείμενα ή σε έναν συγκεντρωτή ψαριών, πιθανότατα θα το περάσεις για νεαρή *Seriola dumerili*, τη ricciola. Μερικές φορές όμως είναι άλλο είδος: *Seriola fasciata* — στα αγγλικά lesser amberjack, επίσης false amberjack ή little amberjack (αγγλική Wikipedia, GBIF), στα ιταλικά ricciola fasciata (ιταλική Wikipedia), στα γαλλικά sériole babiane, στα ισπανικά medregal listado, στα πορτογαλικά charuteiro, στα δανικά lille ravfisk (GBIF). Δικό του ελληνικό όνομα το GBIF δεν καταγράφει· το «μικρό μαγιάτικο» εδώ είναι μετάφραση του αγγλικού ονόματος, όχι καθιερωμένη ονομασία. Σε αντίθεση με πολλούς νεοφερμένους στη Μεσόγειο, δεν ήρθε από τη Διώρυγα του Σουέζ, αλλά, σύμφωνα με τον Άτλαντα της CIESM, από τα Στενά του Γιβραλτάρ, από τον θερμό Ατλαντικό. Εδώ θα βρεις πώς να το αναγνωρίζεις, πόσο μακριά έφτασε, πώς ζει — και γιατί μάλλον λείπει από τις στατιστικές αλιευμάτων.

1993: η πρώτη καταγραφή ήρθε από τις Βαλεαρίδες

Το περιέγραψε ο Μάρκους Ελιέζερ Μπλοχ το 1793, αρχικά ως *Scomber fasciatus* (αγγλική Wikipedia). Η πατρίδα του είναι ο θερμός Ατλαντικός: στα δυτικά από τη Μασαχουσέτη και τις Βερμούδες έως τη Βραζιλία, στα ανατολικά γύρω από τις Αζόρες, τη Μαδέρα, τις Κανάριες Νήσους, το Πράσινο Ακρωτήριο και την Αγία Ελένη (Άτλαντας της CIESM). Την πρώτη καταγραφή στη Μεσόγειο δημοσίευσαν οι Massutí και Stefanescu το 1993 στο *Journal of Fish Biology* — από τις Βαλεαρίδες. Δώδεκα χρόνια αργότερα μια ιταλική ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Andaloro έθεσε το ερώτημα ήδη στον τίτλο: *«A recent colonist?»* — ένας πρόσφατος άποικος;

Πώς το αναγνωρίζεις

  • Στη Μεσόγειο μικρό. Συνηθισμένο εδώ είναι μήκος διχάλωσης 8–25 cm· το μεγαλύτερο άτομο της Μεσογείου που αναφέρει ο Άτλαντας είχε 29 cm. Στον Ατλαντικό φτάνει τα 67,5 cm μήκος διχάλωσης και τα 4,6 kg (Άτλαντας της CIESM, FishBase).
  • Κοντός λοβός στο δεύτερο ραχιαίο πτερύγιο. Αυτό είναι το κύριο γνώρισμα: στα ενήλικα ο μπροστινός, ανυψωμένος λοβός του δεύτερου ραχιαίου πτερυγίου έχει μήκος μόνο 11–13 % του μήκους διχάλωσης και συνήθως είναι 10–15 % κοντύτερος από το θωρακικό πτερύγιο. Στη *S. dumerili* είναι περίπου όσο το θωρακικό πτερύγιο ή λίγο μακρύτερος (13–18 %), στη *S. rivoliana* ακόμη μακρύτερος (19–22 %) (Άτλαντας της CIESM).
  • Στενό πίσω άκρο της άνω γνάθου. Το πίσω άκρο της άνω γνάθου είναι στη *S. fasciata* σχετικά λεπτό, στη *S. dumerili* μέτριο έως φαρδύ, στη *S. rivoliana* πολύ φαρδύ (Άτλαντας της CIESM). Η ιταλική Wikipedia το διατυπώνει παραστατικά: στη ricciola αυτό το άκρο της γνάθου είναι τόσο ψηλό και φαρδύ όσο το μάτι, στη *S. fasciata* χαμηλό.
  • Τα νεαρά είναι ριγέ — ως τα πτερύγια. Κάτω από περίπου 20 cm μήκος διχάλωσης είναι κίτρινα με επτά σκούρες, ακανόνιστα διακοπτόμενες εγκάρσιες ταινίες· η τρίτη έως η έβδομη ταινία συνεχίζουν στις μεμβράνες ανάμεσα στις ακτίνες του δεύτερου ραχιαίου και του εδρικού πτερυγίου, ενώ μια όγδοη, μικρή ταινία βρίσκεται στο τέλος του ουραίου μίσχου. Στα νεαρά *S. dumerili* οι ταινίες, αν υπάρχουν καθόλου, δεν φτάνουν σε αυτές τις μεμβράνες (Άτλαντας της CIESM).
  • Τα ενήλικα είναι σκούρα ροζ έως βιολετί στη ράχη, τα πλευρά πιο ανοιχτόχρωμα, η κοιλιά λευκή ή ασημιά (Άτλαντας της CIESM). Η αγγλική Wikipedia αναφέρει επιπλέον μια σκούρα λωρίδα από πίσω από το μάτι έως μπροστά από το πρώτο ραχιαίο πτερύγιο και ένα αναλογικά μεγαλύτερο μάτι απ’ ό,τι στο μαγιάτικο.
  • Χωρίς οστέινες πλάκες στην πλευρική γραμμή, αλλά με μέτρια ανεπτυγμένες αυλακώσεις στον ουραίο μίσχο (Άτλαντας της CIESM) — αυτό το ξεχωρίζει από τα κοκάλια (Caranx) και τα σαυρίδια, που έχουν θωρακισμένη πλευρική γραμμή.
  • Περισσότερες βραγχιακές άκανθες: από περίπου 20 cm μήκος διχάλωσης συνολικά 23–27, στη *S. dumerili* και στη *S. carpenteri* 11–25 (Άτλαντας της CIESM). Τα εύρη επικαλύπτονται — ασφαλές σημάδι είναι μόνο στο ανώτερο άκρο.

Πόσο μακριά έφτασε

Ο Άτλαντας της CIESM καταγράφει μετά τις Βαλεαρίδες εμφανίσεις στο νότιο Τυρρηνικό Πέλαγος, στη Σικελία και στη Λαμπεντούζα στο Στενό της Σικελίας, στον Κόλπο της Λυών, στον Κόλπο του Γκαμπές (Τυνησία), στη Σαρδηνία, στη Ρόδο, στο Ισραήλ (2009, η πρώτη καταγραφή στη Λεβαντίνη), στη Μάλτα, στον Κόλπο της Αττάλειας, στη Συρία, στον Λίβανο (και τα δύο 2015) και στη Λιβύη (2017). Οι χρονιές είναι αυτές των δημοσιεύσεων, όχι απαραίτητα των αλιευμάτων. Η αγγλική Wikipedia το συνοψίζει έτσι: από το 1993 στη δυτική Μεσόγειο, και από εκεί προς τα ανατολικά από τη Σικελία ως τη Λεβαντίνη.

Βιότοπος, λεία, περίοδος ωοτοκίας

  • Τα ενήλικα ζουν κοντά στον βυθό. Κοντά στον βυθό και στα ανοιχτά νερά από πάνω του (βενθοπελαγικά), σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia σε βάθος 55–130 m. Η ιταλική Wikipedia το χαρακτηρίζει πιο παράκτιο και λιγότερο πελαγικό από τα άλλα μαγιάτικα.
  • Τα νεαρά στέκονται κάτω από επιπλέοντα αντικείμενα. Τα μικρά νεαρά ζουν στην επιφάνεια κάτω από αντικείμενα που παρασύρονται στην ανοιχτή θάλασσα ή σε απομακρυσμένα από την ακτή νερά της υφαλοκρηπίδας (Άτλαντας της CIESM, FishBase). Στα σικελικά νερά του Ιονίου, σύμφωνα με την ιταλική Wikipedia, πιάνονται συχνά κατά την περίοδο της λαμπούγκας σε συγκεντρωτές ψαριών (FAD).
  • Λεία: κεφαλόποδα και ψάρια (Άτλαντας της CIESM)· το FishBase αναφέρει καλαμάρια και ψάρια.
  • Ωοτοκεί πιθανότατα το καλοκαίρι (Άτλαντας της CIESM). Ο Άτλαντας αναφέρει αλιεύματα μικρών νεαρών τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, καθώς και ατόμων περίπου ενός έτους σε διάφορα σημεία της Μεσογείου.
  • Κατάσταση διατήρησης: στον Κόκκινο Κατάλογο της IUCN ως ελάχιστης ανησυχίας (Least Concern). Την ευαισθησία του στην αλιεία το FishBase την κατατάσσει ως μέτρια έως υψηλή (47 στα 100).

Στα αλιεύματα μάλλον υποεκτιμάται

Σύμφωνα με τον Άτλαντα της CIESM πιάνεται συχνά με γρι-γρι, όμως το μερίδιό του στα εμπορικά αλιεύματα πιθανότατα υποεκτιμάται — επειδή μάλλον εκφορτώνεται συχνά ως *S. dumerili*. Την επιτυχία εγκατάστασής του ο Άτλαντας την αξιολογεί επιφυλακτικά ως «occasionally reported», δηλαδή αναφέρεται περιστασιακά. Η ιταλική Wikipedia αντίθετα περιγράφει έναν προφανώς αρκετά μεγάλο πληθυσμό στη Λαμπεντούζα. Αν κρατάς στο χέρι ένα μικρό μαγιάτικο, μπορείς να συμβάλεις με δύο ματιές: στον λοβό του δεύτερου ραχιαίου πτερυγίου και — στα νεαρά — στις ταινίες στα πτερύγια.

Πού διαφωνούν οι πηγές

  • Πόσο μεγαλώνει; FishBase και Άτλαντας της CIESM: έως 67,5 cm μήκος διχάλωσης (στον Ατλαντικό). Ιταλική Wikipedia: έως 75 cm. Για τη Μεσόγειο ο Άτλαντας δίνει το πολύ 29 cm. Διαφέρει και το συνηθισμένο μέγεθος: FishBase 50 cm ολικό μήκος, ο Άτλαντας για τη Μεσόγειο 8–25 cm μήκος διχάλωσης.
  • Πόσες άκανθες έχει το πρώτο ραχιαίο πτερύγιο; Άτλαντας της CIESM: 8. FishBase: 9.
  • Σε τι βάθος ζει; Αγγλική Wikipedia: 55–130 m. FishBase: 55–348 m.
  • Τι χρώμα έχει; Άτλαντας της CIESM: ράχη σκούρα ροζ ή βιολετί· ιταλική Wikipedia: σκούρο με βιολετί ανταύγειες. Αγγλική Wikipedia: λαδοπράσινο ή καφετί.
  • Πόσες ταινίες και ως ποιο μέγεθος; Άτλαντας της CIESM: επτά ταινίες συν μια μικρή όγδοη στον ουραίο μίσχο, στα νεαρά κάτω από περίπου 20 cm. Ιταλική Wikipedia: οκτώ ταινίες έως περίπου 30 cm.
  • Σπάνιο ή εγκατεστημένο; Άτλαντας της CIESM: αναφέρεται περιστασιακά. Ιταλική Wikipedia: αρκετά μεγάλος πληθυσμός στη Λαμπεντούζα, νεαρά σε συγκεντρωτές ψαριών συχνά.
  • Πού ζει στον ανατολικό Ατλαντικό; Αγγλική Wikipedia: από την Ισπανία έως την Γκάνα. Το FishBase θεωρεί την εξάπλωση στον ανατολικό Ατλαντικό αβέβαιη, επειδή παλαιότερα συγχεόταν με τη *Seriola carpenteri*.

Τρεις παγίδες στο όνομα

  • Το «Ricciola» σχεδόν πάντα σημαίνει το μεγάλο είδος. Στην ιταλική αλιεία το όνομα αντιστοιχεί στη *S. dumerili*. Ακριβώς γι’ αυτό ο Άτλαντας της CIESM υποθέτει ότι η *S. fasciata* χάνεται στις στατιστικές.
  • Το μαγιάτικο της Γουινέας. Τη *Seriola carpenteri* ο Άτλαντας την τοποθετεί ως προς τα γνωρίσματα δίπλα στη *S. dumerili* — φαρδύ άκρο γνάθου, μακρύς λοβός πτερυγίου. Το FishBase την αναφέρει ως τον λόγο για τον οποίο η εξάπλωση της *S. fasciata* στον ανατολικό Ατλαντικό είναι ασαφής.
  • Συλλογικά ονόματα. Το GBIF καταγράφει για τη *S. fasciata* και σκέτο «Amberjack» και το ισπανικό «medregal» — ονόματα που χρησιμοποιούνται για πολλά μαγιάτικα. Και το επίσης καταγεγραμμένο ισπανικό όνομα «boquerón» στην Ισπανία σημαίνει συνήθως τον γαύρο.

Μένει το ερώτημα με το οποίο ξεκινά κάθε άρθρο αυτής της σειράς: πότε. Σε ένα αρπακτικό που στη νεαρή ηλικία στέκεται κάτω από επιπλέοντα αντικείμενα και ως ενήλικο κυνηγά κοντά στον βυθό καλαμάρια και ψάρια, η σωστή μέρα κρίνει περισσότερα από οποιαδήποτε αρματωσιά. Βιότοπος, λεία και γνωρίσματα είναι γραμμένα παραπάνω και είναι δεδομένα. Αυτό που αλλάζει κάθε μέρα είναι οι συνθήκες στα δικά σου νερά — αυτές τις υπολογίζει το StrikeAhead και σου λέει πότε αξίζει να βγεις. Κι επειδή τα σκαλοπάτια και τους κανόνες ενός ξένου πεδίου δεν τα ξέρεις από την πρώτη μέρα, το StrikeAhead Pathfinder σου λέει με ποιον θα βγεις: επιλεγμένοι οδηγοί και σκίπερ, προσωπικά ελεγμένοι πριν από την καταχώριση — άδεια και ασφάλιση —, με επαληθευμένα αλιεύματα αντί για διαφημιστικές φωτογραφίες, χωρίς πληρωμένη κατάταξη και για σένα ως ψαρά χωρίς προμήθεια μεσολάβησης. Η εφαρμογή λέει πότε, το Pathfinder με ποιον.