Peshkimi i Kajikia albida: peshku i miliona dollarëve, që deri në 2001 askush nuk e njihte me siguri

9 tetor 2026

Në Ocean City, në shtetin amerikan të Marylandit, që nga viti 1974 mblidhen çdo vit peshkatarë të detit të hapur për White Marlin Open (Wikipedia ruse); qyteti, sipas Wikipedias angleze, e quan veten „White Marlin Capital of the World“. Në vitin 2019, sipas Wikipedias ruse, morën pjesë 3500 vetë dhe u paguan 6,1 milionë dollarë — 1,5 milionë prej tyre për një *Kajikia albida* të vetëm prej 36 kg. Në vitin 2016, sipas Wikipedias angleze, vetëm një peshk e plotësoi peshën minimale prej 70 paundësh; ekuipazhi dështoi në një test me detektor gënjeshtrash, dhe pronarit të varkës iu refuzuan 2,8 milionë dollarë. E megjithatë, deri në vitin 2001 askush nuk mund të thoshte me siguri sa ekzemplarë të këtij lloji ka vërtet: një pjesë e peshqve të numëruar, sipas Wikipedias angleze, ishte një lloj tjetër. Ky artikull flet për *Kajikia albida* — një emër shqip i dokumentuar për të nuk gjendet; gjermanisht Weißer Marlin, anglisht white marlin (fjalë për fjalë „marlini i bardhë“ — përkthim i emrit anglez, jo emër shqip), frëngjisht makaire blanc, spanjisht aguja blanca ose marlín blanco, italisht marlin bianco, portugalisht marlim-branco, japonisht ニシマカジキ (nishimakajiki).

Peshku që ishte dy peshq

Sozia quhet *Tetrapturus georgii* (anglisht roundscale spearfish). Sipas Wikipedias angleze, *Kajikia albida* shpesh është marrë për të — dhe anasjelltas —, gjë që ka ndoshta shtrembëruar shifrat e popullatës së të dy llojeve. Vetëm në vitin 2001 studiuesit e Guy Harvey Research Institute të Nova Southeastern University në Florida treguan me analiza të materialit gjenetik se janë dy lloje qartësisht të ndryshme. Me sy të lirë bëhet edhe kështu, por vetëm nga afër, në dy vende: së pari te luspat — te *T. georgii* skaji i tyre i përparmë është i gjerë dhe i rrumbullakët, prej këtu edhe emri anglez; te *Kajikia albida* ato janë më të forta, sipas Wikipedias ruse përpara të mprehta, me një ose dy maja të forta në skajin e pasmë. Së dyti te largësia midis anusit dhe pendës anale: te *T. georgii* anusi ndodhet shumë përpara pendës, më larg se gjysma e gjatësisë së saj (Wikipedia angleze); te *Kajikia albida* largësia është shumë më e vogël se gjysma e lartësisë së pendës së parë anale, sipas Wikipedias ruse 0,18 deri në 0,39 herë. Wikipedia ruse e quan formën e luspave dhe këtë largësi tiparet vendimtare për t’i dalluar fare këta marlinë nga njëri-tjetri.

Edhe emri ka ndryshuar. Zoologu kuban Felipe Poey e përshkroi peshkun në vitin 1860 si *Tetrapturus albidus* — në të njëjtën gjini me peshqit *Tetrapturus* (anglisht spearfish), ndër ta marlini i Mesdheut (Wikipedia angleze, ruse). Vetëm në vitin 2006 Collette dhe kolegët e vendosën, pas studimeve gjenetike, në gjininë e re *Kajikia*, bashkë me të afërmin e tij më të ngushtë, marlinin me vija (*Kajikia audax*) nga Indo-Paqësori (Wikipedia angleze). Wikipedia gjermane i quan të dy lloje motra: njëri në Atlantik, tjetri në Indo-Paqësor.

Si e njeh

Është një marlin me madhësi mesatare (Wikipedia angleze): sipas Wikipedias ruse më i vogël se *Makaira nigricans* (marlini blu) dhe *Istiophorus platypterus*, por qartë më i madh se peshqit *Tetrapturus*. Trupi është i zgjatur dhe anash i shtypur, sqepi i trashë, i gjatë dhe në prerje tërthore i rrumbullakët, zverku i ngritur (Wikipedia ruse), pendja e bishtit qartë e pirunosur dhe në formë drapëri. Tipari më i dukshëm është pendja e parë e shpinës: përpara e lartë — më e lartë se trupi — dhe e rrumbullakosur përpara, pastaj sipas Wikipedias ruse bie pjerrët në lartësinë e rrezes së dymbëdhjetë dhe vazhdon e ulët pothuajse përgjatë gjithë shpinës. Edhe pendët e kraharorit janë të gjata, të gjera dhe në majë të rrumbullakosura; pendët e barkut, të ngushta, janë afërsisht sa pendët e kraharorit (Wikipedia gjermane, ruse). Vija anësore duket mirë dhe mbi pendën e kraharorit bën një gungë (Wikipedia angleze). Lëkura ka luspa shumë të vogla e të mprehta, edhe mbi sqep, dhe sipas Wikipedias gjermane të kujton disi lëkurën e një peshkaqeni.

Ngjyra: sipër blu e zezë, anët të bardha argjendi dhe me pika kafe, barku i bardhë argjendi; ndonjëherë mbi trup kalojnë më shumë se 15 rreshta vijash të bardhëta të paqarta (FishBase). Wikipedia gjermane e përshkruan shpinën si blu të errët të thellë, zakonisht me 16 deri në 22 shirita shale të ngushtë e të çelët, anët shpesh me njolla kafe si re. Pendja e parë e shpinës është blu e errët me pika të zeza, pendët e kraharorit dhe të bishtit janë kafe të zeza (FishBase). Si marlinët e tjerë, sipas Wikipedias ruse mund ta ndryshojë ngjyrën sipas ngacmimit. Gjemba filtrues të velëzave nuk ka, por ka dhëmbë të vegjël, por të mprehtë (Wikipedia angleze, FishBase), dhe në vend të fshikëzës së notit, sipas Wikipedias angleze, dhoma të vogla në formë flluske që marrin përsipër detyrën e saj. Peshqit e rinj rreth 12 cm kanë ende një pendë shpine në formë vele me njolla si sy (Wikipedia gjermane) — ajo ruse numëron katër të tilla, që zhduken me rritjen.

Madhësia: FishBase jep 300 cm gjatësi totale si maksimum, 210 cm si gjatësi të zakonshme dhe 82,5 kg si peshën më të madhe të publikuar. Sipas Wikipedias ruse, ky është rekordi i International Game Fish Association, i kapur më 8 dhjetor 1979 përballë Brazilit. Në peshkimin tregtar me paragate mbizotërojnë peshqit prej 130 deri në 210 cm (Wikipedia ruse). Femrat bëhen më të mëdha (FishBase).

Në Mesdhe: një endacak

*Kajikia albida* është peshk i Atlantikut: sipas FishBase nga rreth 45° Veri deri në 45° Jug në Atlantikun jugperëndimor dhe deri në 35° Jug në atë juglindor, si dhe në Gjirin e Meksikës dhe në Karaibe (Wikipedia angleze). Wikipedia gjermane e heq kufirin verior midis Cape Hatteras dhe Biskajës, atë jugor midis Mar del Platës dhe rajonit të Kepit në Afrikën e Jugut; që në Kanalin e La Manshit, sipas saj, është shumë i rrallë. Kufijtë lëvizin me stinët: vetëm në stinën e ngrohtë të hemisferës përkatëse arrin gjerësi më të larta (FishBase, Wikipedia ruse). Po Mesdheu? FishBase shkruan se gjetjet nga Mesdheu dhe nga Bretanja duket se vijnë nga pak ekzemplarë të humbur; Wikipedia angleze dhe ajo ruse thonë të njëjtën gjë. Wikipedia gjermane, italiane dhe finlandeze janë më bujare: sipas tyre ai shfaqet rrallë në Mesdheun perëndimor. Ajo italiane e quan „të rrallë në detet italiane“.

Kush ka në grep një marlin në Mesdhe, ka prandaj zakonisht një tjetër: marlinin e Mesdheut, *Tetrapturus belone*, marlinin e vetëm që e kalon gjithë jetën në Mesdhe dhe të cilit kjo seri i kushton një grup më vete. Wikipedia italiane i krahason të dy drejtpërdrejt: *Kajikia albida* ka sqep më të gjatë, një lob të përparmë të pendës së shpinës të rrumbullakosur, pendë kraharori shumë më të gjata dhe në anë shumë vija vertikale nga vjollcë deri në blu qielli. Mënyra si kapet është, sipas saj, e ngjashme me atë të marlinit të Mesdheut. Sa shpesh shfaqet vërtet në Mesdhe, asnjë prej burimeve nuk e thotë — asnjë shifër, asnjë sezon, asnjë zonë.

Ku qëndron dhe çfarë ha

Uji: zakonisht mbi termoklinën, në ujë të thellë e blu, mbi 100 metra, me temperaturë sipërfaqeje mbi 22 °C dhe kripësi 35 deri në 37 promil; mbi pjesë të mëdha të habitatit të tij rrjedhin rryma prej 0,5 deri në 2 nyjesh (FishBase). FishBase jep thellësi 0 deri në 150 metra, zakonisht 0 deri në 100. Ujin më të cekët nën 100 metra dhe temperaturat nën 22 °C i shmang, sipas Wikipedias gjermane.
Struktura: Sipas Wikipedias angleze gjendet pranë bankave, cekëtinave dhe kanioneve; ajo gjermane përmend kufijtë e masave ujore, zonat e ngritjes së ujit, skarpatat dhe grykat nënujore — dhe rryma, sipas saj, nuk e shqetëson aspak. Sipas Wikipedias ruse gjuan shpesh mbi ngritje nënujore.
Zhytjet: Zhytet në harqe në formë V ose U deri në rreth 200 metra thellësi pas presë. Për ujin e ftohtë e të errët ka sy më të mëdhenj dhe mund të ngrohë qëllimisht sytë dhe trurin (Wikipedia angleze).
Ushqimi: peshq dhe kallamarë (FishBase). Wikipedia angleze përmend peshq fluturues, tonë të vegjël, lampuga dhe kallamarë, ajo gjermane harenga, skumbri, perka dhe madje peshkaqenë më të vegjël, ajo portugeze palamida dhe sepje. Sipas Wikipedias ruse, në Gjirin e Meksikës përballë Floridës dhe Misisipit hante tonë të vegjël të gjinive *Euthynnus* dhe *Auxis*, përballë Brazilit verilindor kryesisht bramën (*Brama brama*) dhe një kallamar që gjendej në çdo stomak të dytë. Shumica e kafshëve-pre atje ishin më së shumti 8 cm të gjata, në çdo stomak kishte vetëm një ose dy — më e madhja ishte një skumbri gjarpër prej 40 deri në 73 cm.
Gjuetia: Sipas Wikipedias gjermane, e bën prenë të paaftë për t’u arratisur me goditje të sqepit. Meqë stomaku i tij është i vogël, sipas Wikipedias ruse gjuan gjithë ditën në porcione të vogla. Ndonjëherë gjuan bashkë me grabitqarë të tjerë, për të ngrënë më me efikasitet (Wikipedia angleze).
Frymëmarrja: Merr frymë me ujin që i rrjedh nëpër gojë gjatë notit — duhet të notojë pa pushim për të marrë frymë (Wikipedia angleze). Një peshk i shënuar u shfaq sërish, sipas Wikipedias angleze, pas 474 ditësh, 6517 km larg vendit ku u shënua.
Armiqtë: peshkaqeni i bardhë, peshkaqenët mako dhe peshkaqenët e vegjël cigare, që i presin vrima në lëkurë (Wikipedia gjermane); marlinët e kapur në grepa dhe rrjeta, sipas Wikipedias angleze, i hanë peshkaqenët, balenat pilot dhe orkat.

Vezëhedhja në verë, mbi ujë të thellë

Për vezëhedhje, sipas FishBase, shkon në ujëra subtropikale, më shumë në fillim të verës, mbi ujë të thellë e blu të detit të hapur në 20 deri në 29 °C; Wikipedia gjermane jep 24 deri në 29 °C. Si zona vezëhedhjeje Wikipedia angleze përmend Gjirin e Meksikës, Kalimin e Monës, ujin në jugperëndim të Bermudeve dhe në veriperëndim të Grand Bahamas, ajo ruse Bahamet, Bermudet dhe bregun juglindor të Brazilit — përballë Brazilit verilindor nga prilli deri në qershor. Sipas Wikipedias ruse, hedh vezë një herë në vit, dhe atë në çifte; një vezëhedhje masive nuk është vënë re kurrë. Një femër mban, sipas Wikipedias angleze, 190 000 deri në 586 000 vezë, sipas asaj ruse 418 675 deri në 877 150. Rritet shumë shpejt dhe, sipas Wikipedias angleze, mund të jetojë 15 vjet e më shumë.

Si kapet — dhe çfarë duhet të dish

FishBase e rendit si peshk sportiv dhe si pak të shfrytëzuar tregtarisht. Rreth 90 % e kapjes vjetore, sipas Wikipedias angleze, përfundon si kapje anësore në paragate dhe në rrjeta të ngulura, të vendosura për peshq të tjerë. Wikipedia gjermane e quan peshk sportiv të famshëm, që në peshkimin në det të hapur bie në sy me kërcime të fuqishme në ajër; paragatet, sipas Wikipedias gjermane, e kapin vetëm midis 25 dhe 175 metrave thellësi — prandaj një mbrojtje e synuar do të ishte e mundur, sepse peshqit e tjerë të kërkuar shkojnë më thellë. Wikipedia finlandeze shkruan se peshkatarët sportivë e admirojnë dhe i frikësohen: kur kap karremin, mund t’i rrëmbejë kallamin nga duart një peshkatari të pakujdesshëm. Në SHBA, sipas Wikipedias angleze, kapja e marlinëve lejohet vetëm për peshkatarët amatorë.

Lëshimi është më i vështirë se ç’duket. Sipas Wikipedias angleze, lufta, trajtimi, heqja e grepit dhe lëshimi e lodhin aq shumë këtë marlin, saqë në deri në 32 % të rasteve nuk arrin më të mbajë pluskimin. Rekomandohen grepat rrethorë (circle hooks), që hiqen më shpejt. Në ujërat amerikane të Atlantikut, të Gjirit të Meksikës dhe të Karaibeve peshku duhet të mbetet në ujë, anash varkës; ngritja e tij nga uji, sipas kërkimeve, e rrit rrezikun e vdekjes pas lëshimit me rreth 30 % (Wikipedia angleze: kërkimet ende vazhdojnë).

⚠️ Ajo që vijon është përfundim nga biologjia e tij, jo citim burimi: një peshk që gjuan mbi termoklinën në ujë blu mbi 22 °C, qëndron te skarpatat, kanionet dhe kufijtë e rrymave dhe ha peshq të vegjël pre, kërkohet aty ku uji i ngrohtë e i thellë takon strukturën. Në Mesdhe, sipas gjithçkaje që thonë burimet, është një endacak — kush kap atje një marlin, me shumë gjasa ka një marlin të Mesdheut. Kush beson se ka një *Kajikia albida*: lëre në ujë, fotografoje — pendën e shpinës, pendët e kraharorit dhe barkun te pendja anale —, hiq grepin rrethor, lëshoje. Dhe meqë sqepi mund të plagosë: duart larg nga maja e sqepit.

Për kuzhinën: FishBase e quan mishin të cilësisë së shkëlqyer; shitet i freskët dhe i ngrirë. Wikipedia finlandeze e krahason me mishin e viçit; më të vlefshmit, sipas saj, janë muskujt gjatësorë përgjatë shtyllës kurrizore. FishBase e klasifikon si të padëmshëm. Greenpeace, sipas Wikipedias ruse, e ka vendosur në listën e kuqe të ushqimeve të detit — lloje nga supermarketi me rrezik të lartë mbipeshkimi. Dhe sipas Wikipedias italiane, mbi të mund të jetojë një kopepod parazit, *Gloiopotes ornatus*. Masat minimale, sasitë e kapjes dhe detyrimet për lëshim i rregullon çdo vend vetë — kontrolloji në vend.

Shtatë kontradikta, të lëna të hapura

A gjendet në Mesdhe? FishBase, Wikipedia angleze dhe ajo ruse: vetëm pak ekzemplarë të humbur. Wikipedia gjermane, italiane dhe finlandeze: rrallë në Mesdheun perëndimor. Wikipedia holandeze: gjendet në Mesdhe — pa asnjë kufizim.
Sa i kërcënuar është? FishBase: „Least Concern“, jo i kërcënuar, vlerësuar më 1 maj 2021. Wikipedia ruse: në 2011 u klasifikua „i cenueshëm“, në 2022 u kthye në „jo i kërcënuar“, sepse popullata në tri breza nuk kishte rënë mjaftueshëm. Wikipedia angleze: në listën e llojeve të kërcënuara që nga 2007. Ajo gjermane: „në prag të zhdukjes“.
Sa rreze ka pendja e shpinës? FishBase: asnjë gjemb, 43 deri në 52 rreze të buta. Wikipedia gjermane: 43 deri në 52 rreze të forta. Ajo angleze: zakonisht 28 deri në 46. Ajo ruse: 38 deri në 46 në pendën e parë të shpinës.
Kur piqet seksualisht? Wikipedia gjermane: nga rreth 1,3 m. Ajo ruse: 139 cm (meshkujt) dhe 147 cm (femrat). Ajo angleze: 153,2 cm dhe 189,9 cm. FishBase: 164 cm, me shtrirje nga 130 cm.
Ku hedh vezë? Wikipedia angleze: në ujë të ngrohtë, tropikal pranë ekuatorit — dhe pastaj përmend Gjirin e Meksikës, Bermudet dhe Bahamet, që ndodhen shumë në veri të tij. FishBase: për këtë shkon në ujëra subtropikale. Dhe numri i vezëve: 190 000 deri në 586 000 (Wikipedia angleze) kundrejt 418 675 deri në 877 150 (Wikipedia ruse).
I vetmuar apo në grup? Wikipedia angleze: rri zakonisht vetëm. Ajo portugeze: një i vetmuar, që formon çifte vetëm për vezëhedhje. Ajo finlandeze: lëviz në tufa të vogla. Ajo gjermane: gjuan i vetëm ose në grupe të lirshme.
Sa i kërkuar nga peshkatarët? Wikipedia gjermane: një peshk sportiv i famshëm, ajo finlandeze: i admiruar dhe i frikshëm, ajo angleze: një peshkim prej miliona dollarësh. Wikipedia holandeze: në peshkimin sportiv gjuhet pak.

Pesë emra që të çojnë te peshku i gabuar

„Speerfisch“ dhe „копьеносец“. Wikipedia gjermane e quan në tekst „diesen Speerfisch“ („këtë peshk-heshtë“), ajo ruse e rendit si атлантический белый копьеносец, „mbajtësi i bardhë atlantik i heshtës“. Por Speerfische (anglisht spearfish) në kuptimin e ngushtë janë llojet e gjinisë *Tetrapturus* — ndër to *Tetrapturus georgii*, me të cilin u ngatërrua, dhe marlini i Mesdheut. Wikipedia ruse jep si emër të dytë, më qartë, белый марлин, „marlin i bardhë“.
„Marlim-azul“ dhe „espadarte-meca“. Wikipedia portugeze rendit si emra të tjerë të marlim-branco edhe marlim-azul dhe espadarte-meca. Por marlim-azul është *Makaira nigricans*, marlini blu, dhe espadarte në portugalisht është peshku shtizë. Të qarta janë marlim-branco dhe, sipas GBIF, agulhão-branco.
„Espadon“. Në frëngjisht GBIF e rendit ndër të tjera si Espadon — por kështu quhet peshku shtizë, *Xiphias gladius*, të cilit kjo seri i kushton një grup më vete. I qartë është makaire blanc (de l’Atlantique).
„Aguglia imperiale“. Wikipedia italiane e përshkruan si „shumë të ngjashëm“ me aguglia imperiale — që është marlini i Mesdheut. Dhe vetëm aguglia në italisht është emri i peshkut lejlek. Në sicilisht GBIF jep për *Kajikia albida* Augghia pilligrina dhe Augghia peddirina. I qartë është marlin bianco.
„I bardhë“ — apo „perëndimor“? Emri japonez ニシマカジキ do të thotë fjalë për fjalë „makajiki perëndimor“: マカジキ (makajiki) në japonisht është marlini me vija, lloji i tij motër nga Indo-Paqësori. Fjala „i bardhë“ atje nuk ekziston. Në greqisht GBIF jep vetëm „Marlinos Atlantikou“, „marlini i Atlantikut“ — që mund të ishte po aq mirë *Makaira nigricans*, marlini blu, të cilit kjo seri i kushton një grup më vete.

Mbetet pyetja me të cilën fillon çdo artikull i kësaj serie: kur. Thellësia, ushqimi dhe mënyra e gjuetisë janë më lart, dhe janë të qëndrueshme. Ajo që ndryshon çdo ditë është gjithçka tjetër — dhe pikërisht aty vendoset nëse ia vlen një ditë në ujë. Këtë e llogarit StrikeAhead: merr kushtet në ujin tënd dhe të thotë kur ia vlen rruga. Dhe meqë ujin blu, skarpatat dhe kufijtë e rrymave nuk di t’i lexosh që ditën e parë, StrikeAhead Pathfinder të thotë me kë del në det: udhërrëfyes dhe kapitenë të përzgjedhur, të verifikuar personalisht para listimit — licenca dhe sigurimi —, me kapje të verifikuara në vend të fotove reklamuese, pa renditje me pagesë dhe për ty si peshkatar pa tarifë ndërmjetësimi.

Peshko momentin e duhur →