StrikeAhead

Seriola carpenteri (Guinean amberjack): το είδος που απέξω μοιάζει ίδιο με το μαγιάτικο

Απέξω, σύμφωνα με την ιταλική Wikipedia, δεν ξεχωρίζει από το μαγιάτικο — κι όμως είναι ξεχωριστό είδος. Η *Seriola carpenteri* περιγράφηκε μόλις το 1971 και λέγεται στα αγγλικά Guinean amberjack (FishBase, GBIF), στα γαλλικά sériole guinéenne, στα ισπανικά medregal de Guinea, στα πορτογαλικά charuteiro-da-Guiné, στα φινλανδικά viirupiikkimakrilli (GBIF), στα ιταλικά ricciola della Guinea (ιταλική Wikipedia). Ελληνικό όνομα το GBIF δεν καταγράφει· αυτό το άρθρο χρησιμοποιεί το επιστημονικό όνομα. Πατρίδα της είναι ο ανατολικός Ατλαντικός στα ανοιχτά της Δυτικής Αφρικής· στη Μεσόγειο ήρθε, σύμφωνα με τον Άτλαντα της CIESM, από τα Στενά του Γιβραλτάρ, όχι από τη Διώρυγα του Σουέζ. Ο Άτλαντας αναφέρει εκεί ως σήμερα τρεις καταγραφές. Εδώ θα βρεις τι ξέρουν οι πηγές γι’ αυτήν, από τι μπορεί κανείς να την αναγνωρίσει — και πόσο λίγα από αυτά είναι βέβαια.

Πήρε το όνομά της από έναν ψαρά big game

Την περιέγραψε ο Mather το 1971 (FishBase, ολλανδική και σουηδική Wikipedia). Το όνομα του είδους τιμά τον William K. Carpenter: σύμφωνα με το FishBase ψαράς big game και φίλος του συγγραφέα, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia από το Φορτ Λόντερντεϊλ της Φλόριντα, επί χρόνια πρόεδρος και σημαντικότερος υποστηρικτής της International Game Fish Association, ο οποίος στήριξε τη θαλάσσια έρευνα με χρήματα και με προσωπική συμμετοχή. Το όνομα του γένους *Seriola* είναι, σύμφωνα με το FishBase, λατινικό υποκοριστικό με τη σημασία «μεγάλο πήλινο δοχείο». Το ότι το είδος πήρε όνομα τόσο αργά έχει συνέπειες: επειδή περιγράφηκε μόλις το 1971 και μοιάζει τόσο με το μαγιάτικο (*Seriola dumerili*), είναι, σύμφωνα με την ιταλική Wikipedia, εξαιρετικά δύσκολο να χαρτογραφηθεί η παρουσία του.

Πώς την αναγνωρίζεις

  • Εξωτερικά σαν το μαγιάτικο. Η ιταλική Wikipedia χαρακτηρίζει την εμφάνισή της πανομοιότυπη με εκείνη της *S. dumerili* και αναφέρει μόνο τρεις διαφορές: μικρότερο μέγεθος, τον αριθμό των ακανθών στο πρώτο ραχιαίο πτερύγιο και τον αριθμό των βραγχιακών ακανθών.
  • Οι βραγχιακές άκανθες είναι το καλύτερο γνώρισμα. Ο Άτλαντας της CIESM δίνει για τη *S. carpenteri* 22–23. Στη *S. dumerili* ο αριθμός μειώνεται με την ανάπτυξη, από 18–24 στα μικρά άτομα σε 11–19 στα ψάρια με μήκος διχάλωσης πάνω από 20 cm (Άτλαντας της CIESM). Ένα μαγιάτικο μεγαλύτερο από 20 cm έχει επομένως λιγότερες άκανθες από τη *S. carpenteri* — μόνο που αυτές μετριούνται μόνο στο πιασμένο ψάρι.
  • Λοβός του δεύτερου ραχιαίου πτερυγίου: στα ενήλικα είναι ίσος με το θωρακικό πτερύγιο ή λίγο μακρύτερος, συνήθως 15–18 % του μήκους διχάλωσης. Στη *S. rivoliana* είναι μακρύτερος, συνήθως 19–22 % (Άτλαντας της CIESM).
  • Φαρδύ άκρο της άνω γνάθου. Το πίσω άκρο της άνω γνάθου είναι σχετικά φαρδύ. Στη *S. fasciata* είναι σχετικά λεπτό, και το μάτι εκεί είναι σχετικά μεγάλο (Άτλαντας της CIESM).
  • Τα ενήλικα είναι σκούρα ροζ στη ράχη και στα πλευρά, πιο σκούρα στο κεφάλι, ωχρά στην κοιλιά (Άτλαντας της CIESM).
  • Τα νεαρά έχουν πέντε ταινίες. Κάτω από 20 cm μήκος διχάλωσης είναι κίτρινα με πέντε σκούρες, ακανόνιστα διακοπτόμενες εγκάρσιες ταινίες, που δεν φτάνουν στις μεμβράνες του μαλακού ραχιαίου και του εδρικού πτερυγίου· μια έκτη, μικρή σκούρα ταινία βρίσκεται στο τέλος του ουραίου μίσχου (Άτλαντας της CIESM).
  • Χωρίς οστέινες πλάκες στην πλευρική γραμμή, αλλά με αυλακώσεις στον ουραίο μίσχο (Άτλαντας της CIESM).
  • Τύπος πτερυγίων: πρώτο ραχιαίο πτερύγιο με 7–8 άκανθες, δεύτερο με μία άκανθα και 28–33 μαλακές ακτίνες, εδρικό πτερύγιο με 17–21 μαλακές ακτίνες, θωρακικό πτερύγιο με 20 ακτίνες (Άτλαντας της CIESM).

148 ψάρια στη Λαμπεντούζα

Την καταγραφή στη Μεσόγειο δημοσίευσαν οι Pizzicori, Castriota, Marino και Andaloro το 2000 στο *Journal of Fish Biology* — με τίτλο *«Seriola carpenteri: a new immigrant in the Mediterranean from the Atlantic Ocean»*, ένας νέος μετανάστης από τον Ατλαντικό. Ο Άτλαντας της CIESM μεταφέρει από εκεί δύο καταγραφές: 20 άτομα τον Αύγουστο του 1996 και 148 άτομα τον Σεπτέμβριο του 1997, και οι δύο στη Λαμπεντούζα. Έπειτα ο Άτλαντας αναφέρει μόνο μία ακόμη: τρία άτομα το 2016 στη βόρεια Τυνησία (Capapé και συνεργάτες, 2018, *Cahiers de Biologie Marine* — σύμφωνα με τον τίτλο, η πρώτη επιβεβαιωμένη καταγραφή στην τυνησιακή ακτή). Η αγγλική Wikipedia το συνοψίζει έτσι: από το 2000 λίγες φορές στο Στενό της Σικελίας. Το είδος είναι ιθαγενές στον ανατολικό Ατλαντικό: σύμφωνα με το FishBase από τον Βισκαϊκό Κόλπο και από το Αγκαντίρ του Μαρόκου έως την Ανγκόλα, μαζί με το Πράσινο Ακρωτήριο. Για τον Βισκαϊκό Κόλπο ο Άτλαντας παραπέμπει σε μια εργασία του Quéro από το 1986, η οποία, σύμφωνα με τον τίτλο της, ανέφερε το είδος ως νέο για την πανίδα του βορειοανατολικού Ατλαντικού.

Βιότοπος, λεία, περίοδος ωοτοκίας

  • Τα ενήλικα πάνω από την υφαλοκρηπίδα. Ζουν κοντά στον βυθό και στα ανοιχτά νερά από πάνω του (βενθοπελαγικά), γενικά περιορισμένα σε παράκτια νερά πάνω από την ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα, από την επιφάνεια έως τουλάχιστον 200 m βάθος (Άτλαντας της CIESM, FishBase).
  • Τα νεαρά στα ανοιχτά νερά. Ζουν κοντά στην επιφάνεια στην ανοιχτή θάλασσα ή σε απομακρυσμένα από την ακτή νερά της υφαλοκρηπίδας (Άτλαντας της CIESM).
  • Ζεστό νερό. Το είδος περιορίζεται γενικά σε περιοχές όπου η θερμοκρασία της επιφάνειας είναι πάνω από 25 °C· η εξάπλωσή του επηρεάζεται ενδεχομένως από τις εποχικές μετατοπίσεις της υδάτινης μάζας των 18–27 °C κατά μήκος της αφρικανικής ακτής (FishBase, Άτλαντας της CIESM, αγγλική Wikipedia).
  • Λεία: καλαμάρια και ψάρια (FishBase, Άτλαντας της CIESM, αγγλική Wikipedia). Το FishBase υπολογίζει από αυτό τροφικό επίπεδο 4,6.
  • Ωοτοκεί πιθανότατα τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο (Άτλαντας της CIESM). Τα αβγά παρασύρονται στα ανοιχτά νερά (FishBase). Σύμφωνα με τον Άτλαντα, το είδος είναι στη γεννητική ωρίμανση μικρότερο από τη *S. dumerili*, η οποία ωοτοκεί για πρώτη φορά στα 91 cm ολικό μήκος· δικό της μέγεθος ωρίμανσης για τη *S. carpenteri* δεν δίνουν ούτε ο Άτλαντας ούτε το FishBase.
  • Κατά τα άλλα λίγα είναι γνωστά. Η βιολογία της είναι ελάχιστα γνωστή, γράφει ο Άτλαντας της CIESM. Η ιταλική Wikipedia εικάζει ότι ο τρόπος ζωής της δεν διαφέρει ουσιαστικά από εκείνον του μαγιάτικου.
  • Κατάσταση διατήρησης: στον Κόκκινο Κατάλογο της IUCN ως ελάχιστης ανησυχίας (Least Concern, αξιολόγηση της 14ης Απριλίου 2014). Το FishBase κατατάσσει την ανθεκτικότητα του αποθέματος ως μεσαία (χρόνος διπλασιασμού 1,4–4,4 έτη) και την ευαισθησία στην αλιεία ως μέτρια (42 στα 100).

Στα αλιεύματα μάλλον με λάθος όνομα

Στον Ατλαντικό πιάνεται, σύμφωνα με τον Άτλαντα της CIESM, κυρίως με πελαγικές τράτες, τράτες βυθού, γρι-γρι και απλάδια δίχτυα. Το FishBase την καταγράφει ως εμπορικά αλιευόμενη και ως ψάρι της ερασιτεχνικής αλιείας και την κατατάσσει στην κατηγορία τιμής «πολύ υψηλή». Στη Μεσόγειο είναι σπάνια — το μερίδιό της στα εμπορικά αλιεύματα όμως μπορεί, σύμφωνα με τον Άτλαντα, να υποεκτιμάται, επειδή πιθανότατα αναγνωρίζεται λανθασμένα ως *S. dumerili*. Η ιταλική Wikipedia αναφέρει ως εμπορική ονομασία το ricciola atlantica. Και για όσους θέλουν να τη φάνε, στο FishBase, κάτω από το «Κίνδυνος για τον άνθρωπο», υπάρχει μια σημείωση: υπάρχουν αναφορές για δηλητηριάσεις από σιγκουατέρα. Πού και πόσο συχνά, δεν το λέει.

Πού διαφωνούν οι πηγές

  • Πόσο μεγαλώνει; FishBase: το πολύ 72,5 cm ολικό μήκος, συνήθως 40 cm. Ισπανική και καταλανική Wikipedia: 72,5 cm ολικό μήκος. Αγγλική Wikipedia: τουλάχιστον 48 cm μήκος διχάλωσης, πιθανότατα αρκετά περισσότερο. Ιταλική Wikipedia: έως 55 cm, χωρίς να είναι σαφές αν γίνεται μεγαλύτερη. Άτλαντας της CIESM: στη Μεσόγειο κατά μέσο όρο 65 cm μήκος διχάλωσης, στον Ατλαντικό έως 55 cm μήκος διχάλωσης — ο μέσος όρος της Μεσογείου θα ήταν έτσι πάνω από τη μέγιστη τιμή του Ατλαντικού στην ίδια πηγή, και ο Άτλαντας βάζει πίσω από το δικό του στοιχείο το ερώτημα αν εννοείται τυπικό ή ολικό μήκος.
  • Πόσες άκανθες έχει το πρώτο ραχιαίο πτερύγιο; Άτλαντας της CIESM: 7–8. FishBase: 8–9. Ιταλική Wikipedia: 7 ή 8 — στο μαγιάτικο, γράφει, είναι πάντα 7.
  • Πόσες βραγχιακές άκανθες; Άτλαντας της CIESM: 22–23. Ιταλική Wikipedia: 19–23.
  • Τι χρώμα έχει; Άτλαντας της CIESM: τα ενήλικα σκούρα ροζ. Ιταλική Wikipedia: ο χρωματισμός δεν είναι γνωστός με βεβαιότητα· γι’ αυτό δεν ξέρουμε αν μπορεί να ξεχωρίσει με βάση αυτόν από το μαγιάτικο.
  • Εγκατεστημένη ή όχι; Άτλαντας της CIESM: επιτυχία εγκατάστασης σπάνια («rare»). Ιταλική Wikipedia: στη Λαμπεντούζα πιάστηκε σε καλούς αριθμούς — και επειδή τα ψάρια είχαν γονάδες έτοιμες για ωοτοκία, είναι εύλογο ότι το είδος έχει εγκατασταθεί στη Μεσόγειο.
  • 1996 ή 2000; Ο χάρτης του Άτλαντα της CIESM χρονολογεί την πρώτη καταγραφή στη Μεσόγειο στο 2000, η αγγλική Wikipedia γράφει «από το 2000». Σύμφωνα με τον ίδιο Άτλαντα, τα ψάρια έχουν καταγραφεί για τον Αύγουστο του 1996 και τον Σεπτέμβριο του 1997 — το 2000 είναι η χρονιά της δημοσίευσης.
  • Ποια τάξη; Ισπανική και καταλανική Wikipedia, καθώς και GBIF: Perciformes. FishBase και Άτλαντας της CIESM: Carangiformes. Αυτό είναι διαφορά στο πού βρίσκεται η συστηματική, όχι στο ίδιο το είδος.

Τρεις παγίδες στο όνομα

  • Το «Mediterranean amberjack» σημαίνει δύο είδη. Το GBIF καταγράφει αυτό το αγγλικό όνομα (από το Catalogue of Life) για τη *S. carpenteri*. Μια εργασία του Marino και συνεργατών από το 1995, που παρατίθεται στον Άτλαντα της CIESM, ονομάζει αντίθετα έτσι στον τίτλο της τη *Seriola dumerili*.
  • Το «Ricciola atlantica» δεν είναι απόδειξη προέλευσης. Έτσι λέγεται, σύμφωνα με την ιταλική Wikipedia, η *S. carpenteri* στο εμπόριο. Το όνομα περιγράφει την πατρίδα του είδους, όχι τον τόπο αλίευσης του κάθε ψαριού: τα ψάρια της Λαμπεντούζας πιάστηκαν στη Μεσόγειο.
  • «Charuteiro» με και χωρίς προσθήκη. Στα πορτογαλικά το GBIF καταγράφει το charuteiro-da-Guiné για τη *S. carpenteri*· το σκέτο charuteiro το καταγράφει για τη *S. fasciata*. Δίπλα σε αυτά υπάρχουν για τη *S. carpenteri* το πορτογαλικό seriola-do-golfo και το καταλανικό sériole del golf — «του κόλπου», χωρίς η πηγή να λέει ποιου.

Έτσι φτάνουμε στο πότε, με το οποίο κλείνει κάθε άρθρο αυτής της σειράς. Για τη *Seriola carpenteri* οι πηγές δίνουν δύο ενδείξεις: και οι δύο καταγραφές στη Λαμπεντούζα είναι από τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο, στους ίδιους μήνες τοποθετεί ο Άτλαντας της CIESM την πιθανή περίοδο ωοτοκίας — και το είδος μένει σε επιφανειακά νερά πάνω από 25 °C. Για την ώρα που τρώει δεν υπάρχει πουθενά ούτε λέξη. Βιότοπος, λεία και γνωρίσματα είναι γραμμένα παραπάνω, στον βαθμό που τεκμηριώνονται. Αυτό που αλλάζει κάθε μέρα είναι οι συνθήκες στα δικά σου νερά — αυτές τις υπολογίζει το StrikeAhead και σου λέει πότε αξίζει να βγεις. Και επειδή τα σκαλοπάτια του βυθού και τους κανόνες μιας άγνωστης περιοχής δεν τα ξέρεις από την πρώτη μέρα, το StrikeAhead Pathfinder σου λέει με ποιον θα βγεις: επιλεγμένοι οδηγοί και σκίπερ, ελεγμένοι προσωπικά πριν από την καταχώριση — άδεια και ασφάλιση —, με επαληθευμένες ψαριές αντί για διαφημιστικές φωτογραφίες, χωρίς πληρωμένη κατάταξη και, για σένα ως ψαρά, χωρίς προμήθεια μεσολάβησης. Η εφαρμογή λέει πότε, το Pathfinder με ποιον.