StrikeAhead

Πρασινοκοκκάλι (Caranx rhonchus): το κοκάλι που μοιάζει με σαυρίδι — και τρώει το μεσημέρι

Στην ψαραγορά βρίσκεται συχνά ανάμεσα στα σαυρίδια, και πολλοί το περνούν για σαυρίδι. Όμως το *Caranx rhonchus* ανήκει σε άλλο γένος: στα κοκάλια (*Caranx*), τους συγγενείς των μεγάλων τρεβάλι. Στα ελληνικά το GBIF το καταγράφει ως Πρασινοκοκκάλι. Στα αγγλικά λέγεται false scad — «ψεύτικο σαυρίδι» —, καθώς και spotfin scad και yellow horse mackerel· στα ιταλικά carango ronco, στα ισπανικά jurel real, στα πορτογαλικά charro-amarelo, στα γαλλικά carangue jaune ή comète coussut, στα ολλανδικά valse horsmakreel, στα τουρκικά kral balığı (GBIF, αγγλική και ιταλική Wikipedia). Στα γερμανικά το GBIF το καταγράφει ως Gestreifter Stöcker. Εδώ θα βρεις πώς το αναγνωρίζεις, πού ζει, τι τρώει — και γιατί ταιριάζει ιδιαίτερα στο ερώτημα του πότε.

Όνομα και καταγωγή: το ψάρι που «ρουθουνίζει», από την Αλεξάνδρεια

Το περιέγραψε ο Γάλλος φυσιοδίφης Étienne Geoffroy Saint-Hilaire το 1817, με βάση ένα δείγμα από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Το επίθετο του είδους *rhonchus* είναι λατινικό και σημαίνει περίπου αυτός που ρουθουνίζει ή κρώζει — από τον ήχο που κάνει συχνά το ψάρι όταν το βγάζουν από το νερό (αγγλική Wikipedia). Πατρίδα του είναι ο Ανατολικός Ατλαντικός: από το Μαρόκο ως την Αγκόλα, σποραδικά ως τη Ναμίμπια, και η Μεσόγειος (FishBase). Μεγαλύτερη οικονομική σημασία έχει ανάμεσα σε Μαρόκο και Σενεγάλη (αγγλική Wikipedia).

Πώς θα το αναγνωρίσεις

  • Λεπτό σαν σαυρίδι, όχι ψηλόσωμο σαν τρεβάλι. Το σώμα είναι επίμηκες και μόνο ελαφρά πλευρικά πεπλατυσμένο· το ύψος του σώματος χωράει 3,8 έως 4,4 φορές στο μήκος ως τη διχάλα της ουράς (FishBase). Μόνο από αυτό το σχήμα ξεχωρίζει από τα άλλα είδη *Caranx* — από τα γνήσια σαυρίδια (*Trachurus*) και τα *Decapterus* όμως μόνο με πιο προσεκτική ματιά (αγγλική Wikipedia).
  • Ένα μικρό έξτρα πτερυγίδιο πίσω. Η τελευταία ακτίνα του δεύτερου ραχιαίου και του εδρικού πτερυγίου έχει μετατραπεί σε εν μέρει αποσπασμένο πτερυγίδιο, που συνδέεται με την προηγούμενη ακτίνα μόνο με χαμηλή μεμβράνη (FishBase, αγγλική Wikipedia). Αυτό είναι το καλύτερο σημάδι στο πεδίο για να το ξεχωρίσεις από το γνήσιο σαυρίδι.
  • Μαύρη κηλίδα στην κορυφή του δεύτερου ραχιαίου πτερυγίου, στην άκρη του πρόσθιου λοβού, συχνά με ανοιχτόχρωμο περιθώριο από πάνω — από εκεί και το αγγλικό όνομα *spotfin scad*. Μια ακόμη μαύρη κηλίδα βρίσκεται στο βραγχιοκάλυμμα, μερικές φορές αμυδρά ορατή (αγγλική και ιταλική Wikipedia).
  • Κίτρινη ουρά, κίτρινη ταινία. Πάνω γαλαζοπράσινο έως λαδοκαφέ, κάτω ασημόλευκο, στα πλευρά συχνά μια στενή κίτρινη έως χρυσαφένια διαμήκης ταινία από το κεφάλι ως τη βάση της ουράς. Το ουραίο πτερύγιο είναι κίτρινο, τα υπόλοιπα πτερύγια διάφανα έως σκούρα (αγγλική Wikipedia).
  • Πλευρική γραμμή με οστέινες πλάκες. Μπροστά ελαφρά κυρτή, πίσω ευθεία· στο ευθύ τμήμα υπάρχουν μεγεθυμένα λέπια, τα scutes (αγγλική και ιταλική Wikipedia). Πάνω από το πίσω μέρος του ματιού υπάρχει καλά ανεπτυγμένο λιπώδες βλέφαρο (FishBase).
  • Μέγεθος: έως 60 cm και 1 kg, συνήθως γύρω στα 35 cm (FishBase, αγγλική και ιταλική Wikipedia).

Πού ζει στη Μεσόγειο

Σε αντίθεση με τους λούτσους (barracuda) της Ερυθράς Θάλασσας, το *C. rhonchus* δεν είναι μετανάστης μέσω της Διώρυγας του Σουέζ — είναι αυτόχθονο της Μεσογείου· το δείγμα-τύπος του προέρχεται από την Αλεξάνδρεια και περιγράφηκε το 1817, δεκαετίες πριν από το άνοιγμα της διώρυγας το 1869. Το πόσο εξαπλωμένο είναι στη Μεσόγειο, ωστόσο, οι πηγές το περιγράφουν πολύ διαφορετικά (δες παρακάτω). Κινείται σε κοπάδια, συχνά μαζί με άλλα ημιπελαγικά ψάρια, συνήθως κοντά στον βυθό πάνω από άμμο ή λάσπη, αλλά κατά διαστήματα και στην επιφάνεια· το FishBase αναφέρει 30–200 m, συνήθως 30–50 m. Τα νεαρά ζουν σε ρηχά παράκτια νερά, ακόμη και σε λιμνοθάλασσες και εκβολές ποταμών (FishBase, αγγλική Wikipedia). Όπως και άλλα κοκάλια, μαζεύεται πρόθυμα γύρω από παρασυρόμενες συσκευές συγκέντρωσης ψαριών (σημαδούρες, FAD) (αγγλική Wikipedia).

Τι τρώει — και πότε

  • Θηρευτής που αλλάζει διατροφή με την ηλικία. Μια μελέτη στα ανοιχτά του Κάβο Μπλαν (Cap Blanc) βρήκε σε ψάρια 23–30 cm κυρίως αμφιόξους (*Branchiostoma lanceolatum*), σε 30–35 cm κριλ και μυσίδες, σε 35–55 cm κυρίως μικρά ψάρια (αγγλική Wikipedia). Όσο μεγαλύτερο, τόσο περισσότερο ψάρι.
  • Η εποχή αλλάζει τη λεία. Το φθινόπωρο και τον χειμώνα κυριαρχούν τα καρκινοειδή, το καλοκαίρι τρώει συχνότερα μικρά ψάρια· τον χειμώνα τρώει συνολικά το λιγότερο (αγγλική Wikipedia).
  • Κυνηγός της μέρας, όχι της νύχτας. Σύμφωνα με τη μελέτη που παραθέτει η αγγλική Wikipedia, τρώει κυρίως γύρω στο μεσημέρι — και τη νύχτα καθόλου. Για θηρευτή από τη συγγένεια των κοκαλιών, αυτό είναι ένα αξιοσημείωτα σαφές συμπέρασμα· προέρχεται όμως από έρευνες στα ανοιχτά της Δυτικής Αφρικής, όχι από τη Μεσόγειο.
  • Αναπαραγωγή το καλοκαίρι, σε ρηχά νερά. Ωριμάζει γεννητικά στο δεύτερο έτος της ζωής του σε μήκος περίπου 20 cm· γεννά τμηματικά σε ρηχά παράκτια νερά και τα αυγά παρασύρονται στα ανοιχτά νερά (FishBase, αγγλική Wikipedia). Ένα θηλυκό 29–35 cm αφήνει 480.000 έως 990.000 αυγά (αγγλική Wikipedia).
  • Κατάσταση διατήρησης: στον Κόκκινο Κατάλογο της IUCN δεν απειλείται (Least Concern – Ελάχιστης Ανησυχίας, αξιολόγηση 2013). Το FishBase κατατάσσει την ανθεκτικότητά του στην αλιεία ως μέτρια (χρόνος διπλασιασμού 1,4–4,4 χρόνια) και την τρωτότητά του ως μέτρια (36 στα 100).

Πού διαφωνούν οι πηγές

  • Πόσο βαθιά μπαίνει στη Μεσόγειο; FishBase: μόνο κατά μήκος των αφρικανικών ακτών. Αγγλική Wikipedia: στο μεγαλύτερο μέρος της Μεσογείου, ανατολικά ως την Τουρκία, την Αίγυπτο και το Ισραήλ, βόρεια ως την Ιταλία, την Ελλάδα και την Αλβανία. Ιταλική Wikipedia: κυρίως στον νότο και την ανατολή· μόλις από το 2019 και στην κεντρική Μεσόγειο και στα ιταλικά νερά, όπου πριν ήταν «πολύ σπάνιο».
  • Σε τι βάθος; FishBase: 30–200 m, συνήθως 30–50 m. Αγγλική Wikipedia: 15–200 m. Ιταλική Wikipedia: συνήθως 30–50 m, μερικές φορές ως 200 m ή στην επιφάνεια.
  • Πότε γεννά; Αγγλική Wikipedia: στη Μεσόγειο Ιούνιο έως Αύγουστο, στα ανοιχτά της Σενεγάλης Απρίλιο έως Νοέμβριο — ενώ στην εισαγωγή του ίδιου άρθρου γράφει Απρίλιο έως Ιούλιο. Ιταλική Wikipedia: Μάιο έως Σεπτέμβριο, με κορύφωση τον Ιούλιο.
  • Κοντά ή μακριά θωρακικά πτερύγια; FishBase: κοντά (χωρούν 1,0 έως 1,2 φορές στο μήκος του κεφαλιού). Ιταλική Wikipedia: δρεπανοειδή, φτάνουν ως την αρχή του δεύτερου ραχιαίου πτερυγίου.
  • Πόσες ακτίνες και πόσες πλάκες; Δεύτερο ραχιαίο: 28–32 μαλακές ακτίνες (FishBase, αγγλική Wikipedia) ή 26–31 (ιταλική Wikipedia)· εδρικό 25–28 ή 23–27· scutes στο ευθύ τμήμα της πλευρικής γραμμής 24–32 (αγγλική Wikipedia) ή 22–28 (ιταλική Wikipedia). Το FishBase μετρά επίσης 9 αγκάθια στο ραχιαίο, οι άλλες πηγές 8 + 1 — είναι η ίδια μέτρηση, απλώς γραμμένη αλλιώς.
  • Πόσο αλιεύεται; Αγγλική Wikipedia, εισαγωγή: 500 έως 19.000 τόνοι τον χρόνο. Το ίδιο άρθρο πιο κάτω: 1.500 έως 3.700 τόνοι (FAO, 2002–2007), 4.000 έως 19.000 τόνοι τα έτη 1979–1992. Το εύρος λοιπόν ανακατεύει παλιά και νέα νούμερα.
  • Είναι τελικά *Caranx*; Με βάση τη μορφολογία, ναι — έτσι το καταγράφουν το FishBase και οι περισσότερες αρχές. Κατά διαστήματα όμως κατατάχθηκε στο *Decapterus*, και μια γενετική μελέτη το βρήκε πιο κοντά στα *Decapterus* και *Trachurus* παρά στο *Caranx*· μια άλλη έρευνα πρότεινε ξεχωριστό γένος, που μέχρι σήμερα δεν έχει θεσπιστεί (αγγλική Wikipedia).

Τρεις παγίδες στο όνομα

  • Το «σαυρίδι» εδώ είναι μόνο όνομα. Το γνήσιο σαυρίδι είναι το *Trachurus*. Σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, οι έμποροι πουλάνε μάλιστα το *C. rhonchus* σκόπιμα ως «horse mackerel», δηλαδή ως σαυρίδι — και στις στατιστικές αλιείας συχνά δεν διαχωρίζεται από το *Trachurus*, γι’ αυτό τα επίσημα νούμερα είναι μάλλον χαμηλότερα από τα πραγματικά. Και το GBIF καταγράφει γι’ αυτό τα γαλλικά «chinchard» και «saurel» — και τα δύο ονόματα του γνήσιου σαυριδιού.
  • Ισπανικά ονόματα στα «γερμανικά». Το GBIF παραθέτει στα γερμανικά ονόματα και τα «Jurel Real» και «Mascarela Real» — αυτά είναι ισπανικές εμπορικές ονομασίες, όχι γερμανικές. Και στα αγγλικά εμφανίζεται το «Pollock», ένα όνομα που ανήκει κανονικά στα γαδοειδή.
  • Caranx angolensis δεν είναι ξεχωριστό ψάρι: το 1919 ο Henry Weed Fowler το περιέγραψε ξανά με αυτό το όνομα· αργότερα αναγνωρίστηκε ότι πρόκειται για το ίδιο είδος (αγγλική Wikipedia).

Έτσι φτάνουμε στο πότε, με το οποίο κλείνει κάθε άρθρο αυτής της σειράς. Για ελάχιστα ψάρια τα δεδομένα είναι τόσο σαφή: τρώει τη μέρα, πιο έντονα γύρω στο μεσημέρι, και τον χειμώνα το λιγότερο — τουλάχιστον εκεί όπου έχει μελετηθεί. Βιότοπος, λεία και γνωρίσματα είναι γραμμένα παραπάνω και είναι σταθερά. Αυτό που αλλάζει κάθε μέρα είναι οι συνθήκες στα δικά σου νερά — αυτές τις υπολογίζει το StrikeAhead και σου λέει πότε αξίζει να βγεις. Και επειδή τα σκαλοπάτια του βυθού και τους κανόνες μιας άγνωστης περιοχής δεν τα ξέρεις από την πρώτη μέρα, το StrikeAhead Pathfinder σου λέει με ποιον θα βγεις: επιλεγμένοι οδηγοί και σκίπερ, ελεγμένοι προσωπικά πριν από την καταχώριση — άδεια και ασφάλιση —, με επαληθευμένες ψαριές αντί για διαφημιστικές φωτογραφίες, χωρίς πληρωμένη κατάταξη και, για σένα ως ψαρά, χωρίς προμήθεια μεσολάβησης. Η εφαρμογή λέει πότε, το Pathfinder με ποιον.