Gestreepte zaagbaars: de slanke zaagbaars met de goudvlek die naar het noorden trekt

31 oktober 2026

Onder de zaagbaarzen van de Middellandse Zee is hij de slanke, de spitsbekkige, die met de gouden vlek: *Epinephelus costae* — in het Nederlands gestreepte zaagbaars, in het Duits Spitzkopf-Zackenbarsch (GBIF/WoRMS), bij FishBase ook Gestreifter Zackenbarsch of Alexanderbarsch, in het Engels goldblotch grouper, in het Italiaans cernia dorata, in het Frans mérou badèche, in het Spaans falso abadejo, in het Portugees garoupa-do-Mediterrâneo, in het Fins kultakylkimeriahven, in het Russisch александрийский мероу, in het Turks altın benekli lahoz, in het Grieks στήρα en in het Kroatisch kirnja zlatica (GBIF, FishBase, Wikipedia). Voor het Deens, Zweeds, Noors, Sloveens, Albanees en Japans vonden we in GBIF, FishBase en Wikidata geen bevestigde soortnaam; voor het Arabisch alleen regionale namen, zoals het Libische ثود (FishBase). Hier lees je waaraan je hem herkent, waar hij leeft, wat hij eet, waarom elk groot mannetje ooit een vrouwtje was — en waarom de bronnen over lengte en diepte zo ver uiteenlopen.

Een zaagbaars met twee gezichten

Beschreven werd hij door de Oostenrijkse zoöloog Franz Steindachner in 1878 (FishBase, Catalaanse Wikipedia). In de literatuur duikt hij ook op als *Epinephelus alexandrinus* en *Mycteroperca costae* (Italiaanse Wikipedia) — van *alexandrinus* komen de Duitse naam Alexanderbarsch en de Russische александрийский мероу. Volgens de Engelse Wikipedia lijken de gestreepte jonge vissen zo weinig op de volwassen dieren dat men ze tot 1882 voor een aparte soort hield. Voor mensen is hij volgens FishBase onschadelijk.

Waaraan je hem herkent

De vorm: slanker en langgerekter dan de andere zaagbaarzen van de Middellandse Zee, met een duidelijk vooruitstekende onderkaak (Italiaanse, Griekse en Catalaanse Wikipedia). De Catalaanse Wikipedia noemt hem de smalste van alle zaagbaarzen.
De strepen: jonge vissen hebben 4–6 smalle donkere lengtebanden op de flanken en twee schuine lijnen op het kieuwdeksel (Italiaanse Wikipedia). Bij volwassen dieren vervagen de strepen, maar volgens de Griekse Wikipedia blijven ze herkenbaar.
De goudvlek: volwassen dieren hebben een goudgele vlek achter en boven het kieuwdeksel, onder het stekelige deel van de rugvin (FishBase, Italiaanse en Griekse Wikipedia). Bij grote mannetjes is die volgens de Italiaanse Wikipedia groot en duidelijk, vaak met een donkere band eronder en violet glanzende kopflanken. Bij jonge vissen ontbreekt hij.
De kleur kan wisselen: volgens de Engelse Wikipedia kan een volwassen exemplaar de vlek laten verdwijnen en in plaats daarvan weer lengtestrepen tonen. De Italiaanse Wikipedia verbindt het prachtkleed met territoriaal gedrag en voortplantingsgedrag.
De ogen: volgens de Italiaanse Wikipedia op elke leeftijd met een groene iris.
De vinnen: een doorlopende rugvin met 11 stekelstralen; de staartvin is bij jonge vissen afgerond en bij volwassen dieren licht ingesneden (FishBase, Italiaanse en Catalaanse Wikipedia).

Waar hij leeft — en waarom hij naar het noorden trekt

Zijn gebied is de oostelijke Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee; FishBase geeft als grenzen 47° noord tot 13° zuid. Volgens de Italiaanse Wikipedia is hij een zuidelijkere soort dan de bruine zaagbaars: in de Atlantische Oceaan niet ten noorden van Portugal, in het zuiden tot Angola. In de Middellandse Zee was hij lang vooral in het zuiden algemeen — maar sinds het midden van de jaren 2000 breidt hij zich volgens de Italiaanse Wikipedia duidelijk ook in het noorden uit, tot in de Adriatische Zee; de Wikipedia noemt dat de meridionalisatie van de Middellandse Zee. De Kroatische Wikipedia beschrijft hem in de noordelijke Adriatische Zee nog als zeer zeldzaam, in het zuiden als iets algemener.

Hij leeft bij de bodem, boven zand, slib of rots (FishBase), vooral op gemengde zand-rotsbodem en zelfs in lagunes (Italiaanse Wikipedia), aan de kust ook in Posidonia-velden en bij rotsen die door zand omringd zijn (Catalaanse Wikipedia). Grote dieren leven volgens de Griekse Wikipedia alleen in een eigen hol of spleet, volgens de Kroatische Wikipedia meestal in de buurt van een rotsblok dat hun dekking geeft. Jonge vissen vormen kleine groepen in ondiep water (FishBase) en leven dichter bij de kust dan de volwassen dieren (Italiaanse Wikipedia); de Catalaanse Wikipedia noemt hem de meest sociale van alle zaagbaarzen. En anders dan je van een zaagbaars verwacht, zie je hem volgens de Italiaanse Wikipedia vaak vrij boven de bodem zwemmen.

Wat hij eet

Volgens de Engelse Wikipedia bestaat zijn voedsel voor het overgrote deel uit vis, aangevuld met schaaldieren en koppotigen; FishBase noemt schaaldieren, weekdieren en vissen. De Griekse Wikipedia wordt concreet: zeekatten, pijlinktvissen, vliegende pijlinktvissen en kleine vissen zoals bokvis (Boops boops); kleinere exemplaren eten koornaarvissen, grondels en slijmvissen, daarnaast garnalen en zelden wormen. De Catalaanse Wikipedia noemt hem zeer vraatzuchtig.

Eerst vrouwtje, dan mannetje

Zoals veel zaagbaarzen is hij een protogyne hermafrodiet (Catalaanse Wikipedia): volgens de Kroatische Wikipedia komen ze allemaal als vrouwtje ter wereld, worden ze bij ongeveer 30 cm geslachtsrijp en veranderen ze bij zo’n 60 cm in mannetjes. De Italiaanse Wikipedia noemt dezelfde getallen — vrouwtjes rijp bij 30 cm, mannetjes bij 60 cm —, FishBase een gemiddelde lengte bij geslachtsrijpheid van 32,5 cm (30–35 cm). Gepaaid wordt er volgens de Italiaanse Wikipedia in juli en augustus.

Voor jou aan het water betekent dat: de grote dieren zijn de mannetjes — en daarvan zijn er van nature minder. Wie een grote gestreepte zaagbaars voorzichtig terugzet, laat een bestand precies de vis die het het langzaamst vervangt. Dat is geen voorschrift, maar ons advies.

Aan de haak en op het bord

Hij wordt volgens de Italiaanse Wikipedia gevangen met bodemtrawls en beuglijnen, volgens de Catalaanse Wikipedia ook met schakelnetten; hij is een doelsoort van de sportvisserij (Italiaanse Wikipedia) en van de onderwaterjacht (Catalaanse en Kroatische Wikipedia). De Griekse Wikipedia beschrijft de vangst vanaf de boot met beuglijn, handlijn en levend aas, minder vaak met Inchiku en door langs de bodem te slepen, en vanaf de kant met Heavy Casting en Shore Jigging. Makkelijk is het niet: de volwassen dieren gelden volgens de Italiaanse Wikipedia als zeer wantrouwig, de Kroatische Wikipedia noemt hem moeilijk te vangen. Zijn vlees is volgens de Italiaanse Wikipedia uitstekend, al wordt het iets minder gewaardeerd dan dat van andere zaagbaarzen; FishBase plaatst hem in de hoogste prijscategorie en noemt een kleine commerciële visserij.

Status — en wat jij kunt doen

Op de Rode Lijst van de IUCN staat hij als “onvoldoende gegevens” (Data Deficient), beoordeeld op 17 november 2016 (FishBase). Volgens de Italiaanse Wikipedia zijn noch de omvang van de bestanden noch de visserijdruk bekend; in de Middellandse Zee zou de bevissing niet intensief zijn, maar aan de West-Afrikaanse kust wordt hij, net als andere zaagbaarzen daar, waarschijnlijk overbevist. FishBase schat zijn kwetsbaarheid voor bevissing als hoog tot zeer hoog in (66 van de 100), zijn veerkracht als gemiddeld — een bestand heeft volgens FishBase 1,4 tot 4,4 jaar nodig om zich te verdubbelen.

Of er voor hem een minimummaat, een gesloten tijd of een vangstverbod geldt, regelen de nationale en regionale voorschriften — een algemeen geldend getal bestaat niet, en we noemen er bewust geen. De Kroatische Wikipedia schrijft bijvoorbeeld dat in Kroatië voor hem, zoals voor alle zaagbaarzen, in de zomer een gesloten tijd geldt. Controleer ter plekke wat op dat moment geldt — vooral in beschermde mariene gebieden.

Zes tegenstrijdigheden in de bronnen

Hoe groot wordt hij? FishBase en de Engelse, Griekse, Kroatische, Russische en Catalaanse Wikipedia: tot 140 cm. De Italiaanse Wikipedia noemt alleen minstens 80 cm en zo’n 8 kg, “waarschijnlijk ook meer”. Bij het gewicht: Kroatische Wikipedia iets meer dan 15 kg, Griekse Wikipedia 40 kg — al schrijft die zelf dat in Griekenland meestal dieren van 0,2–7 kg worden gevangen.
Hoe diep leeft hij? FishBase: 1–300 m, meestal 4–160 m. Engelse Wikipedia: meestal minder dan 80 m, tot 200 m. Italiaanse Wikipedia: 10–80 m, meldingen tot 300 m van twijfelachtige betrouwbaarheid. Catalaanse: tot ongeveer 300 m, meestal 20–80 m. Griekse: meestal 3–70 m, maar tot 1.000 m. Kroatische: meestal 20–80 m, tot 800 m. Over het gebruikelijke bereik zijn ze het allemaal eens — de diepterecords liggen een factor vijf uit elkaar.
Heeft hij vangtanden? De Italiaanse Wikipedia beschrijft hondstandachtige tanden, voorin groter en spits. De Griekse Wikipedia zegt het tegenovergestelde: anders dan de bruine zaagbaars zou hij geen vangtanden hebben.
Hoe ver naar het noorden? FishBase legt de grens bij 47° noord — dat is ongeveer de hoogte van Bretagne. De Italiaanse Wikipedia zegt dat hij in de Atlantische Oceaan niet ten noorden van Portugal voorkomt.
Blijft de goudvlek na de dood? Engelse Wikipedia: de gele vlek verdwijnt na de dood meestal. Italiaanse Wikipedia: het prachtkleed blijft ook na de dood ten minste gedeeltelijk behouden.
Welke familie? FishBase en de Engelse Wikipedia rekenen hem tot de Epinephelidae, de Italiaanse, Griekse, Kroatische, Russische en Catalaanse Wikipedia tot de zaagbaarzen (Serranidae). Dat is geen fout van één kant, maar een open vraag in de systematiek — de wetenschappelijke soortnaam blijft dezelfde.

Vier valkuilen bij de naam

Drie Duitse namen, geen consensus. GBIF en WoRMS gebruiken Spitzkopf-Zackenbarsch, FishBase Gestreifter Zackenbarsch en Alexanderbarsch. Wie zeker wil zijn, gebruikt *Epinephelus costae*.
“Abadejo” alleen is een andere vis. In het Spaans heet hij falso abadejo — “valse abadejo”. Zonder het “falso” bedoelt men met abadejo in Spanje de pollak (*Pollachius pollachius*), een kabeljauwachtige.
Madeira is een vergissing. Meldingen van *Epinephelus alexandrinus* uit Madeira berusten volgens FishBase kennelijk op verwisselingen met de Atlantische zaagbaars *Mycteroperca fusca*.
Databanken bevatten tikfouten. De Arabische FAO-naam bij FishBase luidt لُؤز بُقعة طهب — het laatste woord ziet eruit als een tikfout voor ذهب (“goud”), wat past bij het Engelse goldblotch. Daarom nemen we hem niet over; controleer namen uit databanken altijd aan de hand van een tweede bron.

Blijft de vraag waarmee elk artikel in deze serie begint: wanneer. Bij een vis die wantrouwig boven zand-rotsranden staat en maar zelden aan de haak gaat, beslist de juiste dag meer dan welke montage ook. Leefgebied, prooi en paaitijd staan hierboven, en die liggen vast. Wat elke dag verandert, zijn de omstandigheden aan jouw water — dat rekent StrikeAhead uit en vertelt je wanneer de tocht de moeite loont. En omdat je de randen en regels van een onbekend water niet vanaf de eerste dag kent, vertelt StrikeAhead Pathfinder je met wie je eropuit gaat: zorgvuldig geselecteerde visgidsen en schippers, vóór de vermelding persoonlijk gecontroleerd — vergunning en verzekering —, met geverifieerde vangsten in plaats van reclamefoto’s, zonder betaalde ranking en voor jou als visser zonder bemiddelingskosten. De app zegt wanneer, Pathfinder met wie.