StrikeAhead

Rode zeebrasem vissen: de vis die men voor twee soorten hield

Lange tijd droeg deze vis twee wetenschappelijke namen: een voor de jonge en een voor de oude vissen. De Italiaanse Wikipedia schrijft: vroeger gebruikte men *Pagellus bogaraveo* alleen voor de juvenielen, terwijl de volwassen vissen, die men voor een andere soort hield, *Pagellus centrodontus* heetten. Vandaag is duidelijk dat beide dezelfde vis zijn; het register van mariene soorten WoRMS vermeldt *Pagellus centrodontus* als niet langer geldige naam van *Pagellus bogaraveo*. Dit artikel gaat over de rode zeebrasem: in het Duits Rote Fleckbrasse of Graubarsch, in het Engels blackspot seabream, in het Spaans besugo, in het Portugees goraz.

Waarom men twee soorten zag

De bronnen leggen zelf uit waarom de verwarring voor de hand lag. Volgens de Italiaanse Wikipedia zijn de jonge vissen zilverig met een lichtbruine of groenige rug, en kan hun zwarte vlek nauwelijks zichtbaar zijn of helemaal ontbreken. De jonge vissen leven bovendien ergens anders: dicht bij de kust boven zand, vaak in zeegrasvelden; de volwassen vissen daarentegen op 150 tot 700 meter diepte boven slib, ook boven rots op ondiepten verder uit de kust. Een zilverige vis zonder vlek in ondiep water en een rode vis met vlek op de continentale helling: dat men daarin twee soorten zag, is begrijpelijk. ⚠️ Wanneer precies de twee namen zijn samengevoegd, zegt geen van de gelezen bronnen.

Een naam uit Marseille

Beschreven werd hij door de Deense zoöloog Morten Thrane Brünnich in 1768, als *Sparus bogaraveo*, met Marseille als vindplaats, aldus de Engelse Wikipedia. Het ETYFish Project (pagina over de zeebrasems, stand v. 8.0 – 8 juni 2026) verklaart de soortnaam: van “bogue-raveo”, de plaatselijke naam van deze soort in Marseille. Het geslacht *Pagellus* is van Valenciennes (1830) en is volgens ETYFish een verkleinwoord van “pagel”, zo noemden zeelieden aan de Middellandse Zeekust van de Provence en de Languedoc de verwante soort *Pagellus erythrinus*. De wetenschappelijke naam is dus tweemaal vissersjargon uit Zuid-Frankrijk. ⚠️ Wat “bogue-raveo” betekent, legt de bron niet uit.

De vlek en de ogen

Het herkenningsteken zit al in de Duitse en Engelse naam, die naar de vlek verwijzen: FishBase noemt als onderscheidend kenmerk een zwarte vlek boven de aanzet van de borstvin. De Italiaanse Wikipedia beschrijft die als rondachtig of driehoekig, achter het kieuwdeksel op ooghoogte, en de zijlijn loopt er middendoor. Rug en bovenflanken zijn roodachtig, de buik zilverig met een roze glans, de vinnen roze. Het lichaam is hoog en zijdelings afgeplat.

Het tweede kenmerk zijn de ogen. Volgens de Engelse Wikipedia is hun diameter groter dan de lengte van de snuit. Dat hebben ook de vissers gemerkt, zoals de namenlijst van GBIF laat zien (sleutel 2392557, 174 vermeldingen, gelezen op 30-09-2026): Italiaans “Occhione”, het *grote oog*, Turks “mandagöz mercanı”, de brasem met het *buffeloog*, Sloveens “Okati ribon”, Servisch “Rumenac okan”. De Franse Wikipedia vermeldt de bijnaam “beaux yeux” (*mooie ogen*) en noemt uitdrukkelijk hun grootte als reden.

  • Grootte: FishBase noemt 70 cm standaardlengte als maximum, gebruikelijk is 30 cm; het zwaarste gepubliceerde gewicht is 4 kg, de hoogste leeftijd 15 jaar.
  • Vinnen: volgens FishBase 12 tot 13 stekels en 11 tot 13 zachte vinstralen in de rugvin, 3 stekels in de aarsvin.
  • Tanden: voorin klein en spits, opzij grotere, vlakkere tanden (Engelse Wikipedia); de Italiaanse Wikipedia noemt ze kiesvormig, in twee tot drie rijen.

Waar hij staat en wat hij eet

  • Verspreiding: volgens FishBase de oostelijke Atlantische Oceaan van Noorwegen tot Kaap Blanc in Mauritanië, met de Middellandse Zee, daar “rare beyond Sicily”, zeldzaam ten oosten van Sicilië. Daarnaast de Canarische Eilanden, de Azoren en waarnemingen bij IJsland. Het bereik loopt van 65° tot 20° noord.
  • Diepte: FishBase geeft 150 tot 700 meter, meestal 150 tot 300 meter, benthopelagisch, dus op de bodem en daarboven. De Engelse Wikipedia maakt onderscheid: in de Middellandse Zee tot 400 meter, in de Atlantische Oceaan tot 700 meter.
  • Bodem: rots, zand en slib; de volwassen vissen volgens de Engelse Wikipedia vooral op de continentale helling boven slib.
  • Voedsel: FishBase: “omnivorous, but feed mainly on crustaceans, mollusks, worms and small fish”, een alleseter die toch vooral kreeftachtigen, weekdieren, wormen en kleine vissen eet.
  • Trek: volgens FishBase trekken de geslachtsrijpe vissen om te paaien naar de randen van het continentaal plat, van januari tot juni.

Eerst mannetje, dan vrouwtje

De rode zeebrasem is een hermafrodiet die van mannetje naar vrouwtje wisselt, vakterm protandrisch. FishBase: ze worden vrouwtje bij 20 tot 30 cm lengte. De Engelse Wikipedia legt het nauwkeuriger uit: vroeg in het leven zijn alle vissen mannetjes; tussen twee en zeven jaar kunnen ze vrouwtje worden. Een vrouwtje van 31 tot 41 cm standaardlengte kan volgens Wikipedia 70.000 tot 500.000 eitjes leggen. Dat heeft een gevolg om rekening mee te houden: ⚠️ wie gericht de grote vissen meeneemt, neemt bij deze soort vooral vrouwtjes mee. Dat is een conclusie uit de biologie, geen bronvermelding.

Hoe erop gevist wordt, en waarom je voorzichtig moet zijn

FishBase vermeldt de rode zeebrasem als sportvis (gamefish) en als soort van de beroepsvisserij, prijscategorie “Medium”. De Engelse Wikipedia noemt als vistuig van de beroepsvissers sleepnetten, staande netten en bodemlijnen, semi-industrieel en ambachtelijk, en noemt hem eveneens een sportvis. De Italiaanse Wikipedia voegt een zin voor sportvissers toe: hij bijt ook aan de haak bij het “bolentino di profondità”, het bodemvissen met natuurlijk aas op grote diepte. In Spanje is hij volgens de Spaanse Wikipedia de meest gewaardeerde zeebrasem van allemaal en een hoofdbestanddeel van het kerstdiner, bijvoorbeeld als besugo a la madrileña of a la donostiarra.

⚠️ Wat volgt is een conclusie uit zijn biologie, geen bronvermelding: een vis die meestal op 150 tot 300 meter boven slib en zand staat en vooral kreeftachtigen, weekdieren, wormen en kleine vissen eet, wil aas op de bodem, en een montage die überhaupt zo diep komt. De grote ogen passen bij een vis uit schemerig diep water. De juvenielen daarentegen staan dicht bij de kust: juist die zou je moeten terugzetten.

Want het bestand is het eigenlijke onderwerp van deze vis. De IUCN vermeldt hem als “Near Threatened”, gevoelig. FishBase schat zijn kwetsbaarheid voor visserij op “High” (64 van 100). Volgens de Italiaanse Wikipedia zijn in de Straat van Gibraltar de vangsten binnen vier jaar met 67 % gedaald; een lang leven en trage rijping maken de soort volgens dezelfde bron bijzonder gevoelig voor overbevissing, maar de bestanden in de Middellandse Zee lijken in duidelijk betere staat te zijn. Minimummaten, vangstlimieten en gesloten tijden regelt elk land zelf: controleer ze ter plaatse. En een vis uit grote diepte haal je niet zonder gevolgen naar boven: wie wil terugzetten, moet dat vanaf het begin inplannen.

Vijf tegenstrijdigheden, open gelaten

  • Alleseter of rover? FishBase en de Engelse, Duitse, Spaanse en Portugese Wikipedia noemen hem een alleseter; de Engelse somt zelfs plantaardig materiaal op. De Italiaanse Wikipedia schrijft daarentegen kortweg: “Carnivoro”, vleeseter.
  • Hoe zwaar? FishBase en de Engelse Wikipedia: 4 kg. De Duitse Wikipedia: 5 kg. De Spaanse: meer dan 6 kilo, en het vaakst ongeveer 5 kilo, hoewel die in dezelfde alinea een gebruikelijke lengte van 20 tot 40 cm noemt.
  • Vanaf wanneer rijp? FishBase: 31,4 cm. De Engelse Wikipedia: op 4 tot 5 jaar bij 22 tot 25 cm. De Duitse: 25 cm. De Spaanse: op twee jaar bij 15 tot 20 cm.
  • Wanneer paait hij? FishBase: januari tot juni. De Engelse Wikipedia: het hele jaar, met pieken per regio: bij de Britse Eilanden augustus tot oktober, in de Golf van Biskaje januari tot april, in de Middellandse Zee januari tot mei. De Spaanse schrijft: in de winter, maar in het westelijke Middellandse Zeegebied juni tot september.
  • Wie wisselt van geslacht? FishBase en de Duitse Wikipedia beschrijven de wissel als regel. De Spaanse noemt ongeveer 10 % van de vissen protandrische hermafrodieten, de Italiaanse zegt dat ongeveer 10 % ook als volwassene hermafrodiet blijft, de Franse dat een deel nooit wisselt. En terloops: de Engelse en Italiaanse Wikipedia noemen hem gezellig levend in groepen, de Portugese meestal solitair.

Zes namen die naar de verkeerde vis leiden

  • “Graubarsch”. De Duitse handelsnaam (letterlijk *grijze baars*) is dubbel misleidend: de rode zeebrasem is geen baars, maar een zeebrasem (Sparidae), en hij is niet grijs, maar roodachtig. Ook “Seekarpfen” (*zeekarper*) staat in de GBIF-lijst; een karper is hij al helemaal niet.
  • “Besugo”. In Spanje is dat de naam van deze soort, maar de Spaanse Wikipedia vermeldt “Besugo” ook als verzamelnaam voor veel vissen, en GBIF noemt “Besugo” eveneens bij de gewone zeebrasem (*Pagrus pagrus*). In het Portugees staat “Besugo” naast “Goraz” in de lijst.
  • “Pandora”. Staat in de Engelse GBIF-lijst, maar is in het Engels de gangbare naam van de verwante *Pagellus erythrinus*, de soort waarnaar het hele geslacht is genoemd.
  • “Red Sea Bream”. Klinkt naar de Rode Zee, maar daar komt hij volgens FishBase helemaal niet voor. Bedoeld is de *rode* brasem.
  • “Dorade” en “Zeebrasem”. Let op, dat geldt ook voor onze eigen naam: Frans “Dorade rose” en simpelweg “dorade”, Nederlands “Zeebrasem”, Duits “Meerbrasse” zijn namen voor hele groepen zeebrasems. Wie “dorade” bestelt, krijgt meestal een andere vis.
  • Vervuilde lijsten. De GBIF-lijst bevat “Esparideos”, de naam van de hele familie, Zweeds “flåckpagell” met een tikfout naast het juiste “fläckpagell”, en voor het Kroatisch “Arbun Grbić”, hoewel “arbun” meestal voor de verwante *Pagellus erythrinus* staat. Een namenlijst is een verzameling, geen woordenboek.

Blijft de vraag waarmee elk artikel in deze reeks begint: wanneer. Diepte, bodem en voedsel staan hierboven, en die liggen vast. Wat elke dag verandert, is al het andere: luchtdruk en de richting ervan, wind, stroming, drift, de afstand tot de schemering. Wie op 200 meter vist, vaart ver uit, en elke uitvaart kost geld: het tijdvenster is het halve werk. Precies dat berekent StrikeAhead: het neemt de omstandigheden op jouw water en vertelt je wanneer de tocht de moeite waard is. En omdat je stekken op deze diepte niet zomaar vindt, vertelt StrikeAhead Pathfinder je met wie je uitvaart: geselecteerde gidsen en schippers, vóór de vermelding persoonlijk gecontroleerd (vergunning en verzekering), met geverifieerde vangsten in plaats van reclamefoto’s, zonder betaalde ranking en voor jou als visser zonder bemiddelingskosten.

Vis op het juiste moment →