StrikeAhead

Geelstaartbarracuda (Sphyraena flavicauda): de grootste van de twee Suez-barracuda’s — sinds 1992 in de Middellandse Zee, zeldzaam en makkelijk te verwarren

In het oostelijke deel van de Middellandse Zee zwemmen inmiddels twee kleine barracuda’s die via het Suezkanaal zijn gekomen. De talrijkste is *Sphyraena chrysotaenia*. De andere, grotere en zeldzamere is *Sphyraena flavicauda* — Engels yellowtail barracuda, Frans bécune à queue jaune, Italiaans barracuda dalla coda gialla, Portugees barracuda-de-cauda-amarela, Fins keltapyrstöbarrakuda, Japans タイワンカマス (GBIF, Italiaanse Wikipedia). Een Nederlandse naam vermeldt GBIF niet; geelstaartbarracuda is een vertaling van de Engelse naam. Hier lees je hoe je hem herkent, waar hij tot nu toe is opgedoken, hoe hij leeft — en waarom zelfs de vakliteratuur bij hem over de eigen kenmerken struikelt.

Herkomst: van de Rode Zee tot Samoa

Beschreven werd hij door Eduard Rüppell in 1838 (FishBase, Engelse Wikipedia). Zijn thuisgebied is de tropische Indo-Pacific: van de Rode Zee en de Perzische Golf oostwaarts tot Samoa, in het noorden tot de Riukiu-eilanden, in het zuiden tot het Great Barrier Reef; langs de kust van Oost-Afrika reikt hij volgens de CIESM-Atlas zuidwaarts tot Durban. FishBase tekent daarbij aan: de precieze verspreiding is onzeker, omdat hij wordt verward met de verwante soort *Sphyraena obtusata*. Als synoniemen noemt de Engelse Wikipedia *Sphyraena langsar* en *Sphyraenella flavicauda*.

Zo herken je hem

  • Typisch barracudalichaam. Zeer langgerekt, grote, bovenaan licht afgeplatte kop met spitse snuit, lange kaak, de onderkaak steekt vooruit. Voor in de bovenkaak zitten meerdere hoektandachtige tanden, aan de punt van de onderkaak één enkele hoektand (CIESM-Atlas).
  • Twee ver uit elkaar staande rugvinnen. De eerste heeft vijf stekels, waarvan de eerste de langste is. De tweede rugvin begint net vóór de aarsvin (CIESM-Atlas, Engelse Wikipedia).
  • Buikvin onder de punt van de borstvin. Dat is het belangrijkste kenmerk ten opzichte van de twee grote, inheemse barracuda’s van de Middellandse Zee, *S. sphyraena* en *S. viridensis*: bij hen zit de buikvin achter de punt van de borstvin (CIESM-Atlas).
  • Gele staart met zwarte rand. De staartvin is geel en boven, onder en achter zwart omzoomd. De rug is grijs, de buik wit, op de flanken vaak een geelgrijze zweem (CIESM-Atlas). FishBase en de Italiaanse Wikipedia beschrijven bovendien twee bruine tot bruinachtig gele lengtestrepen, die bij oude dieren kunnen vervagen.
  • Groter dan zijn Suez-verwant. Gebruikelijk zijn volgens de CIESM-Atlas 20–45 cm, maximaal 60 cm — *S. chrysotaenia* blijft steken op hooguit 30 tot 35 cm. Een grote vis met gele staart is dus eerder *S. flavicauda*; bij kleine exemplaren helpt de grootte niet.
  • Telkenmerken voor wie het precies wil weten: 72–90 schubben langs de zijlijn, borstvin met 14 vinstralen, slechts 2 kieuwboogaanhangsels (CIESM-Atlas).

De kenmerkenval: de Atlas spreekt zichzelf tegen

Ten opzichte van *S. chrysotaenia* noemt de CIESM-Atlas de lengte van de borstvin als onderscheid. In het blad over *S. flavicauda* staat: de punt van de borstvin reikt niet tot de verticaal onder het begin van de eerste rugvin — bij *S. chrysotaenia* wel. In het blad over *S. chrysotaenia* staat bij de verwisselbare soorten het omgekeerde: bij *S. flavicauda* zou de punt van de borstvin die verticaal wel bereiken. Beide uitspraken komen uit dezelfde editie. Welke klopt, valt uit die twee bladen alleen niet te beslissen — de uitvoerige beschrijving in het blad van de soort zelf pleit voor “reikt niet”. Voor de praktijk betekent dat: de borstvin alleen is geen betrouwbaar kenmerk. Grootte, de zwart omzoomde gele staart en bij twijfel een foto voor deskundigen helpen meer.

Waar hij in de Middellandse Zee is opgedoken

De eerste waarneming kwam uit Israël: gepubliceerd door Daniel Golani in 1992 in het *Journal of Fish Biology*, samen met een tweede soort uit de Rode Zee (CIESM-Atlas). Daarna noemt de Atlas de Golf van Antalya (gepubliceerd 2002), Rhodos (2005), Libië (2005), Cyprus (2015) en Tunesië (2016). De jaartallen zijn die van de publicaties, niet per se die van de vangsten. Binnengekomen is hij volgens de Atlas via het Suezkanaal; zijn vestigingssucces beoordeelt de Atlas kortweg als “zeldzaam”. Betekenis voor de mens heeft hij in de Middellandse Zee volgens de Atlas niet — in zijn oorspronkelijke gebied is hij daarentegen commercieel belangrijk.

Leefgebied, prooi, voortplanting

  • Ondiep water bij riffen en in baaien. FishBase noemt 2–25 m diepte, lagunes, beschutte zeewaartse riffen en baaien; overdag staat hij volgens de Engelse Wikipedia in scholen in lagunes en langs binnen- en buitenrifhellingen. De CIESM-Atlas deelt hem kortweg in als kustgebonden pelagisch.
  • Scholenvis van jongs af aan (CIESM-Atlas, Italiaanse Wikipedia).
  • Prooi: vissen en grotere ongewervelden (CIESM-Atlas); de Italiaanse Wikipedia noemt vissen en schaaldieren. De Engelse Wikipedia houdt hem voor een vermoedelijk nachtactieve jager — met het woord “vermoedelijk”.
  • Eieren en larven drijven in het plankton, jonge vissen houden zich op in zeer beschutte kustwateren (CIESM-Atlas, Engelse Wikipedia). Als maximale leeftijd noemt de Engelse Wikipedia ongeveer zes jaar.
  • Bedreiging: op de Rode Lijst van de IUCN niet bedreigd (Least Concern). FishBase schat zijn weerbaarheid tegen bevissing als zeer laag in (verdubbelingstijd van de populatie meer dan 14 jaar), zijn kwetsbaarheid als laag tot matig (33 van 100).

Waar de bronnen elkaar tegenspreken

  • Reikt de borstvin tot de eerste rugvin? CIESM-Atlas, blad *S. flavicauda*: nee. CIESM-Atlas, blad *S. chrysotaenia*: ja (zie boven).
  • Wanneer kwam de eerste? Engelse Wikipedia: eerste waarneming voor Israël in 1991. CIESM-Atlas en Italiaanse Wikipedia: 1992 — dat is het jaar van publicatie.
  • Hoe groot is hij gewoonlijk? CIESM-Atlas: 20–45 cm. FishBase: 40 cm totale lengte. Engelse Wikipedia: 35–40 cm. Over het maximum van 60 cm zijn ze het allemaal eens.
  • Vijf of zes stekels? CIESM-Atlas en Engelse Wikipedia: vijf in de eerste rugvin. FishBase: zes rugvinstekels. Dat is vermoedelijk een kwestie van tellen: de Atlas vermeldt de enkele stekel van de tweede rugvin apart (5 + 1).
  • Zeldzaam of algemeen? CIESM-Atlas: zeldzaam; Engelse Wikipedia: gevestigd, maar relatief zeldzaam — en tegelijk voor Libië samen met *S. chrysotaenia* algemeen.
  • Rif of open water? FishBase: rifgebonden. CIESM-Atlas: kustgebonden pelagisch.
  • Gestreept of niet? FishBase en Italiaanse Wikipedia: twee bruine lengtestrepen, de Italiaanse Wikipedia daarnaast met gele rug. CIESM-Atlas en Engelse Wikipedia: grijze rug, hooguit een gelige zweem op de flanken, over strepen geen woord.
  • Welke orde? CIESM-Atlas: Scombriformes. Engelse Wikipedia: Carangiformes. FishBase: geen formele orde, een verzamelgroep binnen de Carangaria.

Drie valkuilen bij de naam

  • “Obtusata” betekent per bron iets anders. FishBase voert *Sphyraena obtusata* op als aparte soort, waarmee *S. flavicauda* wordt verward. De CIESM-Atlas voert *S. obtusata* daarentegen op als synoniem van *S. chrysotaenia*, dus van de andere Suez-barracuda. Wie in een vangstlijst “obtusata” leest, weet daarom niet zeker welke vis bedoeld is.
  • Sphyraena pinguis. Als typische misidentificatie noemt de CIESM-Atlas deze eveneens Indo-Pacifische soort — en niet *S. chrysotaenia*.
  • “Yellowtail” is een allemansnaam. In het Engels dragen ook heel andere vissen die naam, en GBIF vermeldt voor *S. flavicauda* zelfs “yellowstripe barracuda” — de naam die meestal voor *S. chrysotaenia* wordt gebruikt. De wetenschappelijke naam is hier het enige betrouwbare houvast.

Blijft de vraag waarmee elk artikel in deze serie begint: wanneer. Bij een scholenrover die in ondiep kustwater op vis jaagt en vermoedelijk ’s nachts actief wordt, beslist het juiste moment meer dan welke montage ook. Leefgebied, prooi en kenmerken staan hierboven, en die liggen vast. Wat elke dag verandert, zijn de omstandigheden aan jouw water — dat rekent StrikeAhead uit en vertelt je wanneer de tocht de moeite waard is. En omdat je de dieptelijnen en regels van een onbekend gebied niet vanaf de eerste dag kent, vertelt StrikeAhead Pathfinder je met wie je het water op gaat: zorgvuldig geselecteerde gidsen en schippers, vóór de vermelding persoonlijk gecontroleerd — vergunning en verzekering —, met geverifieerde vangsten in plaats van reclamefoto’s, zonder betaalde ranking en voor jou als visser zonder bemiddelingskosten. De app zegt wanneer, Pathfinder met wie.