Ακανθίας: ο μικρός καρχαρίας με τα δύο δηλητηριώδη αγκάθια που κυνηγά σε κοπάδια από τη Νορβηγία ως τη Μαύρη Θάλασσα

27 Οκτωβρίου 2026

Είναι μικρός για καρχαρίας, σπάνια έρχεται μόνος και αμύνεται με δύο δηλητηριώδη αγκάθια: ο ακανθίας ή κεντρόνι, *Squalus acanthias* — γερμανικά Dornhai, αγγλικά spiny dogfish ή spurdog, ισπανικά mielga ή galludo, ιταλικά spinarolo, γαλλικά aiguillat commun, πορτογαλικά galhudo ή galhudo-malhado, ολλανδικά doornhaai, δανικά pighaj, σουηδικά pigghaj, νορβηγικά pigghå, φινλανδικά piikkihai, ρωσικά катран ή обыкновенная колючая акула, τουρκικά mahmuzlu camgöz, κροατικά kostelj, αλβανικά peshkaqen gjëmbor (GBIF) και ιαπωνικά アブラツノザメ (Wikidata). Για τα σλοβενικά και τα αραβικά δεν βρήκαμε επιβεβαιωμένο όνομα είδους σε GBIF και Wikidata. Εδώ θα δεις πώς τον αναγνωρίζεις, πού ζει, τι τρώει, πώς αναπαράγεται, πώς τον πιάνεις στη βάρκα — και γιατί θεωρείται πλέον τρωτός.

Ένας καρχαρίας που το όνομά του σημαίνει τα αγκάθια του

Τον περιέγραψε ο Κάρολος Λινναίος το 1758 στη δέκατη έκδοση του *Systema Naturae*. Ανήκει στην οικογένεια των Σκουαλιδών (Squalidae), στην τάξη των Σκουαλόμορφων· το όνομα του είδους *acanthias* παραπέμπει, σύμφωνα με την αγγλική Βικιπαίδεια, στα αγκάθια του. Για πολύ καιρό θεωρούνταν εξαπλωμένος σε όλον τον κόσμο — αλλά σύμφωνα με τη FishBase τα ζώα του Βόρειου Ειρηνικού ανήκουν, από μια εργασία του Ebert και συνεργατών του 2010, σε ξεχωριστό είδος, τον ακανθία του Ειρηνικού *Squalus suckleyi*. Η γερμανική Βικιπαίδεια τον θεωρεί πιθανώς το πιο κοινό είδος καρχαρία γενικά.

Πώς τον αναγνωρίζεις

Σώμα: λεπτό και επίμηκες, με μυτερό ρύγχος· ράχη και πλευρά, σύμφωνα με τη γερμανική Βικιπαίδεια, σκούρα γκρίζα ως καφέ με λευκές κηλίδες, η κοιλιά ανοιχτόχρωμη.
Αγκάθια: από ένα αγκάθι μπροστά από καθένα από τα δύο ραχιαία πτερύγια· σύμφωνα με τη γερμανική Βικιπαίδεια, από κάθε αγκάθι ένα αυλάκι οδηγεί σε αδένα δηλητηρίου. Εδρικό πτερύγιο δεν υπάρχει — όπως σε όλες τις Σκουαλίδες. Έτσι τον ξεχωρίζεις από το σκυλόψαρο, τον γαλέο και τον δροσίτη, που όλοι έχουν εδρικό πτερύγιο.
Μέγεθος: σύμφωνα με τη FishBase συνήθως γύρω στα 100 cm, τα θηλυκά γίνονται μεγαλύτερα από τα αρσενικά. Πόσο μεγάλος και πόσο βαρύς γίνεται το πολύ, είναι αμφιλεγόμενο — δες τις αντιφάσεις παρακάτω.
Ωριμότητα: τα αρσενικά σύμφωνα με τη FishBase στα 60 ως 70 cm, τα θηλυκά στα 75 ως 90 cm· η αγγλική Βικιπαίδεια δίνει γι' αυτό ηλικία περίπου 10 ετών στα αρσενικά και 16 ετών στα θηλυκά.
Ηλικία: η FishBase δίνει ως μέγιστη ηλικία τα 75 χρόνια, τα περισσότερα ζώα φτάνουν τα 20 ως 24 χρόνια. Κι εδώ οι πηγές αντιφάσκουν — δες παρακάτω.

Τι τρώει — και πώς κυνηγά

Σύμφωνα με τη FishBase ο ακανθίας τρώει κτενοφόρα, κεφαλόποδα, σκουμπριά, ρέγγες, βενθικά ψάρια, γαρίδες, καβούρια και ολοθούρια· η αγγλική Βικιπαίδεια αναφέρει κεφαλόποδα, ψάρια, καβούρια, μέδουσες, ολοθούρια και γαρίδες. Η FishBase του δίνει τροφικό επίπεδο 4,4 — στέκεται έτσι ψηλά στην τροφική αλυσίδα. Το ιδιαίτερο είναι ο τρόπος που κυνηγά: Σύμφωνα με την αγγλική Βικιπαίδεια κινείται σε κοπάδια, που μπορούν να φτάσουν τις χιλιάδες· η γερμανική Βικιπαίδεια μιλά για τεράστια κοπάδια, στα οποία εμφανιζόταν παλιότερα. Όποιος έχει έναν ακανθία στο αγκίστρι, γι' αυτό συχνά έχει σύντομα και τον επόμενο.

Πού ζει: από τη Νορβηγία ως τη Μαύρη Θάλασσα

Ο ακανθίας ζει σύμφωνα με τη FishBase σε όλη την υδρόγειο σε κρύες και εύκρατες θάλασσες, σε θερμοκρασίες νερού 7 ως 15 °C, πάνω από την υφαλοκρηπίδα και την άνω ηπειρωτική κατωφέρεια· μπαίνει συχνά σε κλειστούς κόλπους και εκβολές ποταμών και αντέχει το υφάλμυρο νερό, το γλυκό όμως σύμφωνα με τη FishBase μόνο λίγες ώρες. Η αγγλική Βικιπαίδεια αναφέρει μεταξύ άλλων τον Βορειοανατολικό Ατλαντικό, το Όσλοφιορδ, την Αδριατική και το βόρειο Αιγαίο, την ανατολική ακτή της Αμερικής και τη Νέα Ζηλανδία. Στη Μαύρη Θάλασσα καταγράφεται σύμφωνα με τη Wikidata ως ξεχωριστό υποείδος, *Squalus acanthias ponticus* — εκεί και στην Τουρκία τον λένε κατράν. Σε τι βάθος στέκεται συνήθως, οι πηγές το περιγράφουν διαφορετικά — δες τις αντιφάσεις. Σύμφωνα με τη FishBase μεταναστεύει στη θάλασσα σε μεγάλες αποστάσεις.

Αναπαραγωγή: η μεγαλύτερη κύηση από όλους τους χονδριχθύες

Ο ακανθίας δεν γεννά αυγά: Τα μικρά εκκολάπτονται σύμφωνα με τη γερμανική Βικιπαίδεια από ωικές κάψες μέσα στο σώμα της μητέρας και γεννιούνται ζωντανά. Το ζευγάρωμα γίνεται σύμφωνα με τη FishBase και την αγγλική Βικιπαίδεια τον χειμώνα, στα ανοιχτά νερά. Η κύηση είναι σύμφωνα με τη FishBase, με 18 ως 24 μήνες, η μεγαλύτερη από όλους τους χονδριχθύες — η γερμανική Βικιπαίδεια αναφέρει 18 ως 22 μήνες. Τα μικρά έχουν στη γέννηση σύμφωνα με τη FishBase μήκος 18 ως 30 cm, σύμφωνα με τη γερμανική Βικιπαίδεια 20 ως 30 cm· η αναλογία φύλων είναι σύμφωνα με τη FishBase ένα προς ένα. Πόσα μικρά γεννά ένα θηλυκό, είναι αμφιλεγόμενο — δες παρακάτω. Σύμφωνα με τη FishBase το είδος έχει πολύ χαμηλή ανθεκτικότητα: Ένας πληθυσμός χρειάζεται πάνω από 14 χρόνια για να διπλασιαστεί. Αυτός είναι ο λόγος που αυτός ο καρχαρίας ανακάμπτει τόσο δύσκολα από την υπεραλίευση.

Τα αγκάθια — και πώς τον πιάνεις στη βάρκα

Τα αγκάθια είναι όπλο. Αν τον αρπάξεις, ο ακανθίας καμπουριάζει τη ράχη σύμφωνα με την αγγλική Βικιπαίδεια και κεντρίζει τον επιτιθέμενο· τα αγκάθια απελευθερώνουν ήπιο δηλητήριο, η FishBase καταγράφει το είδος ως δηλητηριώδες. Για σένα στη βάρκα αυτό σημαίνει: Το ψάρι ποτέ μην το κρατάς ψηλά από την ουρά, ποτέ μην το πιέζεις στο σώμα σου, φόρα γάντια και πιάσε το γερά με τα δύο χέρια πίσω από το κεφάλι και μπροστά από την ουρά, ώστε τα δύο αγκάθια να δείχνουν μακριά σου. Το αγκίστρι βγάλ' το με απαγκιστρωτήρα, όχι με τα δάχτυλα. Ένα κέντρισμα πονά, αλλά δεν είναι απειλητικό για τη ζωή· όποιος κεντριστεί πρέπει να καθαρίσει την πληγή και, αν πρηστεί ή κοκκινίσει, να πάει σε γιατρό.

„Schillerlocke“, „Seeaal“, fish and chips, γαλέος: ο κρυμμένος καρχαρίας στο πιάτο

Λίγοι καρχαρίες αλιεύθηκαν τόσο έντονα. Στη Γερμανία σύμφωνα με τη γερμανική Βικιπαίδεια πουλιόνταν τα κομμάτια της ράχης ως „Seeaal“ (θαλάσσιο χέλι) και οι καπνιστές κοιλιακές λωρίδες ως „Schillerlocken“ (μπούκλες του Σίλερ)· άλλα εμπορικά ονόματα ήταν „Kalbsfisch“ (μοσχαρόψαρο), „Speckfisch“ (ψάρι-λαρδί), „Karbonadenfisch“ (ψάρι-μπριζόλα), „Königsaal“ (βασιλικό χέλι), „Seestör“ (θαλάσσιος οξύρρυγχος) και „Steinlachs“ (πετροσολομός). Στη Μεγάλη Βρετανία καταλήγει σύμφωνα με την αγγλική Βικιπαίδεια ως „huss“ στα μαγαζιά με fish and chips — το παλιότερο όνομα „rock salmon“ απαγορεύεται εκεί σήμερα —, στη Γαλλία λέγεται „saumonette“, στο Βέλγιο „zeepaling“, στην Ελλάδα πουλιέται ως „γαλέος“, ως υποκατάστατο του σοβαρά απειλούμενου δροσίτη. Αλιεύεται σύμφωνα με την αγγλική Βικιπαίδεια κυρίως με τράτες βυθού και στάσιμα δίχτυα· τα παγκόσμια αλιεύματα έπεσαν σύμφωνα με στοιχεία του FAO από 31.700 τόνους το 2000 σε 13.800 τόνους το 2008. Πτερύγια και ουρές πάνε σε φτηνή σούπα από πτερύγια καρχαρία, τα υπόλοιπα σε λίπασμα, ηπατέλαιο και ζωοτροφές. Και μια προειδοποίηση από τη γερμανική Βικιπαίδεια: Ο μυϊκός ιστός είναι συχνά βαριά επιβαρυμένος με μεθυλυδράργυρο — σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου του Κιέλου, μια μερίδα 150 g „Schillerlocken“ ξεπερνά την ανεκτή ημερήσια δόση ενός ενήλικα κατά δέκα φορές.

Καθεστώς, απαγορεύσεις — και τι μπορείς να κάνεις εσύ

Στην Κόκκινη Λίστα της IUCN ο ακανθίας θεωρείται παγκοσμίως τρωτός (Vulnerable). Στον Βορειοανατολικό Ατλαντικό η IUCN τον κατατάσσει σύμφωνα με την αγγλική Βικιπαίδεια περιφερειακά ως κρισίμως κινδυνεύοντα· τα ευρωπαϊκά αποθέματα έχουν μειωθεί τουλάχιστον 95 %, η γερμανική Βικιπαίδεια αναφέρει το ίδιο 95 % για τον Βόρειο Ατλαντικό. Η ΕΕ έχει σύμφωνα με την αγγλική Βικιπαίδεια από το 1999 ποσόστωση αλίευσης, ως το 2007 μόνο για δύο περιοχές της Βόρειας Θάλασσας· το 2009 ήρθε ένα μέγιστο μέγεθος 1 m για τις εκφορτώσεις, το 2011 η ποσόστωση ορίστηκε στο μηδέν και η στοχευμένη αλιεία στα νερά της ΕΕ έτσι τερματίστηκε· το 2023 τα αποθέματα στα νερά ΕΕ και Βρετανίας θεωρήθηκαν ξανά αρκετά ανακάμψαντα για εμπορική αλιεία. Η Νορβηγία απαγόρευσε σύμφωνα με έγγραφα της Διεύθυνσης Αλιείας (Fiskeridirektoratet) τη στοχευμένη αλιεία το 2007, αρχικά με εξαίρεση τα μικρά παράκτια σκάφη, από το 2011 για όλους· το 2022 άνοιξε ξανά για σκάφη κάτω των 15 m. Στη νορβηγική Κόκκινη Λίστα είναι τρωτός (sårbar). Από το 2010 περιλαμβάνεται επιπλέον στο Παράρτημα I του Μνημονίου Συνεννόησης για την προστασία των μεταναστευτικών καρχαριών της Σύμβασης της Βόννης.

Για σένα στο νερό αυτό σημαίνει: Στη Νορβηγία και στη Βόρεια Θάλασσα ο ακανθίας είναι συχνό παρεμπίπτον αλίευμα στο ψάρεμα βαθιών νερών για μπακαλιάρο, μουρούνα ή brosme, στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα στο ψάρεμα βυθού. Αν επιτρέπεται να τον κρατήσεις ως ερασιτέχνης, το ρυθμίζουν εθνικές διατάξεις, που αλλάζουν από χρόνο σε χρόνο — για τους ερασιτέχνες ψαράδες δεν βρήκαμε σαφή, γενικά ισχύοντα κανόνα. Πριν την εξόρμηση ρώτα την τοπική υπηρεσία αλιείας ή τον οδηγό σου· όποιος δεν είναι σίγουρος τον αφήνει πίσω με προσοχή: Το είδος αναπαράγεται αργά και είναι τρωτό.

Πέντε αντιφάσεις στις πηγές

Πόσο μεγάλος και πόσο βαρύς γίνεται; FishBase: το πολύ 200 cm ολικό μήκος και 9,1 kg. Γερμανική Βικιπαίδεια: περίπου ένα μέτρο μήκος, ως 10 kg, σπάνια περισσότερο. Αγγλική Βικιπαίδεια: τα θηλυκά φτάνουν περίπου 80 ως 84 cm, τα αρσενικά 60 ως 65 cm — μέγιστο δεν αναφέρει.
Πόσο ζει; FishBase: μέγιστη ηλικία 75 χρόνια, τα περισσότερα 20 ως 24 χρόνια, στον Βόρειο Ατλαντικό 35 ως 50 χρόνια. Αγγλική Βικιπαίδεια: μεμονωμένα ζώα σχεδόν 70 χρόνια, κατά μέσο όρο 30 ως 40, κατά σπονδύλους και αγκάθια 35 ως 54 χρόνια. Γερμανική Βικιπαίδεια: πάνω από 20 χρόνια.
Πόσα μικρά; FishBase: 1 ως 21 μικρά ανά γέννα. Αγγλική Βικιπαίδεια: 2 ως 12 αυγά, συνήθως 5 ως 6 μικρά. Γερμανική Βικιπαίδεια: 2 ως 11 μικρά, ως 6 αυγά ανά ωική κάψα.
Σε τι βάθος ζει; FishBase: από την επιφάνεια ως 1.978 m, συνήθως 50 ως 300 m, ενήλικα ζώα κυρίως 10 ως 200 m. Αγγλική Βικιπαίδεια: συνήθως 50 ως 149 m, καταγεγραμμένος και κάτω από 700 m. Γερμανική Βικιπαίδεια: 50 ως 200 m.
Από πότε είναι η κατάταξη της IUCN; FishBase: κατάταξη της 21ης Νοεμβρίου 2019 (έκδοση 2025-2). Αγγλική Βικιπαίδεια: 2020, Finucci και συνεργάτες. Γερμανική Βικιπαίδεια: 2017, Fordham και συνεργάτες 2016.

Τρεις παγίδες στο όνομα

Το „Seeaal“ δεν είναι χέλι, ο „Steinlachs“ δεν είναι σολομός. „Seeaal“, „Schillerlocke“, „Königsaal“, rock salmon, saumonette, zeepaling, δανικά kongeål, σουηδικά Nordsjöål — σχεδόν όλα τα εμπορικά ονόματα αυτού του ψαριού αποσιωπούν ότι στο πιάτο βρίσκεται καρχαρίας. Όποιος ψάχνει ένα είδος με το όνομα της αγοράς, δεν βρίσκει το ζώο.
Ο „Hundshai“ είναι συνήθως άλλος καρχαρίας. Ο Catalogue of Life δίνει το „Hundshai“ και ως γερμανικό όνομα του ακανθία. Στα γερμανικά όμως έτσι λέγεται συνήθως ο *Galeorhinus galeus* — ο δροσίτης, ένας σαφώς μεγαλύτερος καρχαρίας με εδρικό πτερύγιο, στον οποίο αφιερώσαμε ξεχωριστό άρθρο. Και ο „γαλέος“ στο ιχθυοπωλείο μπορεί να σημαίνει και τους δύο.
Οι αριθμοί του Ειρηνικού ανήκουν σε άλλο είδος. Από το 2010 οι ακανθίες του Βόρειου Ειρηνικού θεωρούνται σύμφωνα με τη FishBase ξεχωριστό είδος, *Squalus suckleyi*. Παλιότερα στοιχεία για μέγεθος, ηλικία ή μεταναστεύσεις „του ακανθία“ από την Αλάσκα ή την Ιαπωνία γι' αυτό συχνά δεν περιγράφουν το ζώο που πιάνεις στη Βόρεια Θάλασσα ή στη Μεσόγειο.

Μένει το ερώτημα με το οποίο αρχίζει κάθε άρθρο αυτής της σειράς: πότε. Βιότοπος, λεία και συνήθειες είναι γραμμένα παραπάνω, και είναι σταθερά. Αυτό που αλλάζει κάθε μέρα είναι όλα τα άλλα — φως, ατμοσφαιρική πίεση, άνεμος, θερμοκρασία νερού, ρεύμα —, και αν μια μέρα πάνω από την κόψη αξίζει, κρίνεται ακριβώς εκεί. Αυτό υπολογίζει το StrikeAhead: Παίρνει τις συνθήκες στο νερό σου και σου λέει πότε αξίζει ο δρόμος. Κι επειδή μια ξένη περιοχή, τις κόψεις και τους κανόνες της δεν τα ξέρεις από την πρώτη μέρα, το StrikeAhead Pathfinder σου λέει με ποιον θα βγεις: επιμελημένοι οδηγοί και καπετάνιοι, πριν την καταχώριση προσωπικά ελεγμένοι — άδεια και ασφάλιση —, με επαληθευμένες ψαριές αντί για διαφημιστικές φωτογραφίες, χωρίς πληρωμένη κατάταξη και για σένα ως ψαρά χωρίς προμήθεια μεσιτείας. Η εφαρμογή λέει πότε, το Pathfinder με ποιον.