Batjauwvis vissen: de vis die eruitziet als een haai — en haaien achternazwemt

11 oktober 2026

Wie een batjauwvis voor het eerst onder water ziet, houdt hem vaak voor iets anders. Hij houdt zijn grote borstvinnen horizontaal gespreid, en volgens de Engelse Wikipedia geeft hem dat mogelijk het silhouet van een haai; de Russische en de Japanse Wikipedia schrijven dat duikers hem daardoor kunnen verwarren met een kleine haai. Daar komt bij dat hij haaien, zeeschildpadden en manta’s achternazwemt. Dit artikel gaat over de batjauwvis, *Rachycentron canadum* — in het Engels cobia, in het Duits Cobia, Kobia, Königsfisch of Offiziersbarsch, in het Braziliaans-Portugees beijupirá, in het Fins okamakrilli, in het Japans スギ (sugi).

Een eenling met escorte

De batjauwvis is een vis zonder naaste verwanten: volgens FishBase en bijna alle Wikipedia’s is hij de enige soort in zijn geslacht en in zijn familie, de Rachycentridae. Het dichtst bij hem staan volgens de Duitse Wikipedia de zuigvissen en de goudmakrelen — aan die laatste wijdt deze reeks een eigen groep. Met de zuigvissen deelt hij volgens de Engelse Wikipedia een gewoonte: hij volgt grotere dieren — haaien, schildpadden, mantaroggen — en eet wat daarbij voor hem overschiet. De Finse Wikipedia schrijft dat je hem vaak in de buurt van duivelsroggen aantreft; waarom, weet niemand.

Hij leeft volgens FishBase boven modder, zand en grind, boven koraalriffen, voor rotskusten en in mangroven; dicht bij de kust rond palen en boeien, verder uit de kust rond drijvende en verankerde voorwerpen, af en toe in riviermondingen. Volgens de Engelse Wikipedia verzamelt hij zich bij riffen, wrakken, havens, boeien en andere structuren, en zoekt hij zijn prooi tot in mondingen en mangroven. Hij verdraagt volgens de Engelse Wikipedia een zoutgehalte van 5 tot 44,5 promille — van brak water tot water dat zouter is dan de oceaan.

Over wat hij eet, zijn de bronnen het grotendeels eens: krabben, inktvissen en vissen (FishBase, de Engelse, Franse en Nederlandse Wikipedia). De Italiaanse noemt daarnaast tweekleppigen en octopussen, de Russische als voorbeeld een pijlstaartrog. Volgens de Engelse Wikipedia is hij zeer nieuwsgierig en toont hij nauwelijks schuwheid voor boten; de Russische voegt eraan toe dat hij gehaakte vissen soms tot aan de bootrand volgt. Zijn Engelse bijnamen crabeater (krabbeneter) en prodigal son (de verloren zoon) komen voor in GBIF en in de Engelse Wikipedia.

Waaraan je hem herkent

Een langgerekte, spoelvormige vis met een brede, platte kop (FishBase, de Engelse, Duitse en Russische Wikipedia). De ogen zijn klein, de onderkaak steekt iets naar voren (Engelse, Russische, Japanse Wikipedia). Het zekerste kenmerk zit op de rug: vóór de lange rugvin staan korte, krachtige, puntige stekels, los van elkaar en niet verbonden door een vlies — FishBase noemt er 7 tot 9, meestal 8. Vandaar de familienaam: Grieks *rhachis*, ruggengraat, en *kentron*, stekel. De staartvin is bij volwassen dieren halvemaanvormig tot licht ingesneden, met de bovenste lob langer. Een zwemblaas heeft hij niet (Engelse, Russische, Japanse Wikipedia).

Op de zuigvissen lijkt hij volgens de Engelse Wikipedia wel, maar hij heeft geen zuigschijf en een steviger lichaam; de Japanse voegt eraan toe dat zijn staartvin gevorkt is. De kleur: rug en flanken donkerbruin, met lichte en donkere lengtebanden op de zij — hoeveel het er zijn en welke kleur ze hebben, vertellen de bronnen echter verschillend (zie hieronder). Volgens de Engelse en Russische Wikipedia komen de strepen in de paaitijd duidelijk naar voren. Jonge batjauwvissen zijn volgens de Engelse Wikipedia opvallend zwart-wit gebandeerd.

Grootte: FishBase noemt 200 cm totale lengte als maximum, 110 cm als gebruikelijke lengte en 68 kg als zwaarste gepubliceerde gewicht. Volgens de Engelse Wikipedia weegt het door de IGFA erkende record 79,6 kg, gevangen bij Rottnest Island (Australië).
Leeftijd en geslachtsrijpheid: FishBase noemt 15 jaar als hoogste gemelde leeftijd. Mannetjes worden volgens de Engelse Wikipedia op twee, vrouwtjes op drie jaar geslachtsrijp; volgens de Franse Wikipedia bij 60 tot 65 cm (mannetjes) en 80 cm (vrouwtjes).
Paaien: Volgens de Engelse Wikipedia overdag, van april tot september, in grote groepen op open zee; een vrouwtje kan in één seizoen tot 30 keer paaien. De eieren meten 1,2 mm en drijven in het plankton.

Waar hij leeft — en wat de Middellandse Zee ermee te maken heeft

FishBase: wereldwijd in tropische en subtropische wateren, tussen 47° noord en 37° zuid — in de westelijke Atlantische Oceaan van Canada en Massachusetts tot Argentinië, inclusief de Golf van Mexico en de hele Caraïben; in de oostelijke Atlantische Oceaan van Marokko tot Zuid-Afrika; in de Indo-Pacific van Oost-Afrika en Hokkaido tot Australië. Volgens de Engelse Wikipedia trekt hij met de seizoenen mee: de winter brengt hij door in de Golf van Mexico, in maart trekt hij langs Florida naar het noorden, in de zomer tot Massachusetts — de Russische en de Japanse Wikipedia zeggen: tot Maryland.

En de Middellandse Zee? FishBase noemt die niet in zijn verspreidingsgebied. De Noorse Wikipedia schrijft dat hij er niet van nature voorkomt, maar dat er twee vondsten zijn van vissen die vermoedelijk via het Suezkanaal zijn gekomen; als bron noemt ze een vakartikel uit 2013 over de tweede waarneming in de Middellandse Zee. De Engelse Wikipedia spreekt van meldingen op verschillende plaatsen in het oostelijke Middellandse Zeegebied sinds 1978, ofwel via het Suezkanaal, ofwel als ontsnapte vissen uit viskwekerijen. De Italiaanse telt maar één waarneming, in 1986 in Israël, en houdt ook een herkomst uit de Atlantische Oceaan voor mogelijk. De Hebreeuwse schrijft dat een visser de eerste in de Middellandse Zee in 1978 ving.

Voor vissers in de Middellandse Zee betekent dat: een batjauwvis is daar geen doelsoort, maar een zeldzaamheid — volgens alle bronnen een handvol vissen in tientallen jaren, allemaal in het oosten. Wie gericht op batjauwvis wil vissen, moet naar de Atlantische Oceaan, de Caraïben of de Indo-Pacific. Hoe hij daar gevangen wordt, beschrijft FishBase beknopt: vooral met de handlijn en door te trollen boven het continentaal plat; daarnaast is hij een sportvis. Volgens de Spaanse Wikipedia zijn het vooral de grote exemplaren die bij sportvissers geliefd zijn.

Voorzichtig aan boord — en op het bord

Twee bronnen bevatten een waarschuwing: volgens de Russische Wikipedia houdt hij zijn borstvinnen ook na de vangst horizontaal en kan hij zich zo rechtop houden, en zijn heftige verzet maakt hem aan boord gevaarlijk; de Japanse Wikipedia raadt na het binnenhalen voorzichtigheid aan. Op het bord geldt hij als uitstekende consumptievis (FishBase, Duitse Wikipedia): volgens de Engelse Wikipedia levert zijn stevige vlees een relatief hoge prijs op. Maar omdat hij solitair leeft, wordt hij volgens FishBase alleen in kleine hoeveelheden gevangen — daar staat tegenover dat hij een groot onderwerp is in de aquacultuur. Volgens de Engelse Wikipedia kwam in 2004 80,6% van de wereldproductie uit China en Taiwan; in Taiwan dient zo’n 80% van de zeekooien voor de kweek van batjauwvis.

Acht tegenstrijdigheden, onopgelost gelaten

Hoe vaak was hij in de Middellandse Zee? De Italiaanse Wikipedia: één keer, in 1986 in Israël. De Noorse: twee vondsten. De Engelse: op verschillende plaatsen in het oosten sinds 1978. De Hebreeuwse: de eerste in 1978. FishBase vermeldt de Middellandse Zee niet in zijn verspreidingsgebied.
Komt hij voor in de oostelijke Stille Oceaan? FishBase en de Spaanse, Nederlandse en Zweedse Wikipedia: nee, hij ontbreekt daar; de Noorse: hij ontbreekt in het centrale en oostelijke deel van de Stille Oceaan. De Engelse Wikipedia: jonge vissen die in 2015 uit een aquacultuurbedrijf voor de kust van Ecuador ontsnapten, hebben hem daar ingeburgerd; hij verspreidde zich tot Colombia en Panama.
Hoe zwaar wordt hij? FishBase en de Spaanse, Franse, Nederlandse, Noorse, Japanse en Russische Wikipedia: 68 kg. De Duitse, Italiaanse en Zweedse: 70 kg. De Hebreeuwse en Arabische: 78 kg. De Engelse: 79 kg. En bij het hengelrecord: de Engelse Wikipedia noemt 79,6 kg als erkend record en 60 kg uit Shark Bay als eerdere topwaarde; de Russische noemt 46,4 kg als vermelding in de officiële recordlijst.
Hoeveel kou verdraagt hij? FishBase: 17 tot 32 °C. De Engelse, Japanse, Russische en Arabische Wikipedia: 1,6 tot 32,2 °C. De Hebreeuwse Wikipedia schrijft daarbij dat hij, anders dan de meeste vissen, zijn lichaamstemperatuur kan regelen; de Engelse noemt hem alleen ongevoelig voor temperatuurschommelingen.
Hoeveel strepen, en in welke kleur? De Engelse, Japanse, Russische en Arabische Wikipedia: twee donkere lengtebanden. FishBase en de Spaanse: twee smalle zilverachtige banden. De Duitse: drie donkerbruine strepen, gescheiden door smalle zilverachtige banden. De Finse: twee of drie zilvergrijze. De Hebreeuwse: drie donkere en twee witte. En de buik: volgens FishBase geelachtig, volgens de Engelse Wikipedia wit.
Eenling of groep? De Engelse, Franse en Arabische Wikipedia: een eenling, behalve in de paaitijd. FishBase, de Duitse, Finse en Zweedse: hij vormt kleine groepen. De Russische zegt allebei: hij leeft meestal alleen, maar je ziet vaak grote groepen bij riffen en wrakken.
Hoe ziet de jonge vis eruit? De Engelse en Arabische Wikipedia en FishBase: jonge batjauwvissen hebben een afgeronde staartvin. De Japanse: hun staart is al gevorkt zoals bij de volwassen dieren, en ze dragen duidelijke witte lengtestrepen.
Wie eet hem? De Engelse, Russische, Japanse en Arabische Wikipedia: goudmakrelen eten de jonge vissen; volwassen batjauwvissen worden aangevallen door de kortvinmakreelhaai (volgens de Russische en Japanse Wikipedia op grond van meldingen van vissers). De Italiaanse: de volwassen dieren zouden prooi zijn van goudmakrelen.

Vijf namen die naar de verkeerde vis leiden

“Ling”. De Engelse Wikipedia en GBIF vermelden de batjauwvis ook als ling. Zo heet in het Engels echter ook de leng (*Molva molva*), een verwant van de kabeljauw uit de Noord-Atlantische Oceaan, waaraan deze reeks een eigen groep wijdt.
“Bacalao”, “bacalhau”, “cod”. GBIF vermeldt hem in het Spaans ook als bacalao, in het Portugees als bacalhau, in het Engels als cod; de Spaanse Wikipedia noemt eveneens bacalao. Alle drie de woorden staan normaal gesproken voor de kabeljauw, waaraan deze reeks eveneens een eigen groep wijdt.
“Bonito negro”. De Spaanse Wikipedia noemt hem ook bonito negro, GBIF in het Spaans ook gewoon bonito, de Engelse Wikipedia black bonito. Een boniet in de gebruikelijke zin is echter een kleine tonijn (*Sarda sarda*), waaraan deze reeks een eigen groep wijdt.
“Kingfish” en “Königsfisch”. De Duitse Wikipedia noemt Königsfisch, GBIF en de Engelse Wikipedia kingfish en black kingfish. Het Engelse kingfish staat afhankelijk van de regio echter ook voor heel andere vissen, bijvoorbeeld voor seriola’s.
“クロカンパチ”. In Japan heeft het visserijagentschap volgens de Japanse Wikipedia bepaald dat de batjauwvis niet als クロカンパチ (kuro-kanpachi) of トロカンパチ (toro-kanpachi) verkocht mag worden — want カンパチ is de grote seriola (*Seriola dumerili*), een luxevis waarmee hij niet verwant is; de namen mochten kopers niet misleiden. Deze reeks wijdt aan de seriola een eigen groep.

Blijft de vraag waarmee elk artikel in deze reeks begint: wanneer. Leefgebied, prooi en gewoonten staan hierboven, en die liggen vast. Wat elke dag verandert, is al het andere — en juist daar wordt beslist of een dag op het water de moeite waard is. Dat berekent StrikeAhead: het neemt de omstandigheden op jouw water en vertelt je wanneer de tocht de moeite waard is. En omdat je wrakken, boeien en de begeleiders van de manta’s niet vanaf de eerste dag kunt lezen, vertelt StrikeAhead Pathfinder je met wie je uitvaart: geselecteerde gidsen en schippers, vóór de vermelding persoonlijk gecontroleerd — vergunning en verzekering —, met geverifieerde vangsten in plaats van reclamefoto’s, zonder betaalde ranking en voor jou als visser zonder bemiddelingskosten.

Vis op het juiste moment →