Indische koningsmakreel vissen: de rover die via het Suezkanaal kwam

5 oktober 2026

In 1935 werd voor de kust van het toenmalige Mandaatgebied Palestina een vis gevangen die daar niet thuishoorde: een makreel uit de Rode Zee. Zo staat het in de Engelstalige en de Hebreeuwstalige Wikipedia. Hij was via het Suezkanaal gekomen. De Hebreeuwstalige Wikipedia volgt zijn route: 1965 in Libanon, 1981 in Turkije, 1997 in Egypte en Tunesië. Nu is hij volgens de Engelstalige Wikipedia in de oostelijke Levant zeer algemeen en daar een belangrijke doelsoort van de visserij. Dit artikel gaat over de Indische koningsmakreel, *Scomberomorus commerson* — in het Engels narrow-barred Spanish mackerel, in het Frans thazard rayé, in het Italiaans maccarello reale, in het Duits Torpedo-Makrele, in het Japans ヨコシマサワラ (yokoshima-sawara), aan de Perzische Golf kanaad, in Israël palamida.

Een „domme makreel”, genoemd naar een wereldomzeiler

De Indische koningsmakreel behoort tot de familie van de makrelen en tonijnen (Scombridae). FishBase leidt de geslachtsnaam *Scomberomorus* af van het Latijnse scomber, de makreel, en het Griekse moros — dom, onnozel. De soortaanduiding eert Philibert Commerson (1727–1773), die FishBase voorstelt als „arts, botanicus en natuuronderzoeker van de koning”. Beschreven werd de soort door Étienne de Lacépède in 1800 als „Scombre Commerson” (Franstalige Wikipedia). Volgens de Franstalige Wikipedia heeft hij het grootste verspreidingsgebied van alle soorten in zijn geslacht. De Hebreeuwstalige Wikipedia noemt hem de grootste van alle makrelen, de Engelstalige in elk geval de grootste van de Australische makrelen.

Waaraan je hem herkent

Het lichaam is langgerekt en duidelijk zijdelings samengedrukt, met een ovale doorsnede (FishBase). De bek is groot: de bovenkaak reikt tot de achterrand van het oog of iets verder, de tanden zijn krachtig en afgeplat (FishBase), volgens de Italiaanstalige Wikipedia driehoekig, volgens de Duitstalige licht naar achteren gebogen. Op de eerste kieuwboog zitten maar 1 tot 8 kieuwboogaanhangsels — voor de Franstalige Wikipedia hét kenmerk waaraan je de soort herkent. Er zijn twee rugvinnen: de eerste met 15 tot 18 stekels, de tweede met 15 tot 20 zachte vinstralen, daarachter 8 tot 11 vinnetjes; de aarsvin heeft 16 tot 21 zachte vinstralen, gevolgd door 7 tot 12 vinnetjes (FishBase). Het opvallendste kenmerk is de zijlijn: onder het einde van de tweede rugvin knikt hij abrupt naar beneden (FishBase). Een zwemblaas heeft de vis volgens de Duitstalige en de Russischtalige Wikipedia niet.

De kleur: de rug glanst blauwgrijs, de flanken zijn zilverkleurig met een blauwachtige glans en dragen veel smalle, golvende, verticale strepen (FishBase) — vandaar de Engelse toevoeging narrow-barred, „smal gestreept”. Het aantal strepen groeit mee met de vis: van ongeveer 20 bij een dier van 40 cm tot 65 bij 150 cm (FishBase). Jonge vissen hebben in plaats van strepen vaak ovale vlekken (FishBase, Duits- en Italiaanstalige Wikipedia); bij hen is volgens de Franstalige Wikipedia bovendien het voorste deel van de eerste rugvin diepzwart.

Grootte: FishBase noemt 240 cm vorklengte als maximum en 120 cm als gebruikelijke lengte; het zwaarste gepubliceerde gewicht is 70 kg. Geslachtsrijp wordt hij volgens FishBase bij ongeveer 75 cm (55 tot 82 cm). Volgens de Engelstalige Wikipedia zijn in Australië de vrouwtjes groter dan de mannetjes. Op Penghu (Taiwan), waar men hem volgens de Engelstalige Wikipedia „wit goud” noemt, werd in 2022 een vis van 34 kg verkocht voor meer dan 3000 dollar.

Waar hij staat en wat hij eet

Verspreiding: volgens FishBase in de Indo-Pacific — van de Rode Zee en Zuid-Afrika tot Zuidoost-Azië, noordelijk tot China en Japan, zuidelijk tot Zuidoost-Australië en oostelijk tot Fiji —, daarnaast in de Atlantische Oceaan bij Sint-Helena. In de Middellandse Zee kwam hij als lessepsiaanse migrant via het Suezkanaal terecht (FishBase). Volgens de Italiaanstalige Wikipedia heeft hij zich daar alleen aan de zuidoostelijke kusten gevestigd, van Zuid-Turkije tot Libië, waar hij zeer algemeen is; uit het Egeïsche deel van Turkije en uit Tunesië zijn alleen sporadische vangsten bekend.
Leefgebied: een vis van de kust en het continentaal plat — FishBase beschrijft hem van de rand van het continentaal plat tot in ondiep kustwater, vaak met een laag zoutgehalte en troebel water, en verder bij steile drop-offs, riffen en in lagunes. Volgens de Italiaanstalige Wikipedia kom je hem zelden op open zee tegen, maar al jagend ook in riviermondingen. Volgens FishBase maakt hij lange trektochten langs de kust, maar er lijken ook plaatstrouwe populaties te bestaan.
Diepte: FishBase geeft 10 tot 70 meter op.
Voedsel: vooral kleine vissen — ansjovissen, haringachtigen en horsmakrelen —, daarnaast pijlinktvissen en peneïde garnalen (FishBase). FishBase plaatst hem op trofisch niveau 4,5. Volgens de Frans- en de Russischtalige Wikipedia eet hij overdag en ’s nachts; de Arabischtalige schrijft meestal overdag, zelden ’s nachts.
Hoe hij jaagt: volgens FishBase meestal alleen, vaak in ondiep water langs aflopende kusten. De Hebreeuwstalige Wikipedia beschrijft hem als een gulzige, opportunistische rover die zijn prooi in het open water, bij riffen en dicht bij de kust achtervolgt en met zijn scherpe tanden moeiteloos in stukken snijdt.
Medebewoners: volgens de Engelstalige Wikipedia vind je in de buikholte vaak in grote aantallen de cysten van de larven van een lintworm, *Callitetrarhynchus gracilis*.

Paaien aan de rifrand

De eieren en larven drijven in het open water (FishBase). Volgens de Engelstalige Wikipedia hebben de eieren een grote oliedruppel, die ze in het warme, zuurstofrijke oppervlaktewater houdt. Er wordt gepaaid op de hellingen en randen van riffen, waar de vissen zich volgens FishBase op bepaalde plekken verzamelen — volgens de Italiaanstalige Wikipedia op plekken waar ze elk jaar naar terugkeren. In Australische wateren paait elk vrouwtje volgens FishBase meerdere keren per seizoen, met tussenpozen van 2 tot 6 dagen. Hoe lang het seizoen duurt, hangt af van de watertemperatuur; de Franstalige Wikipedia noemt oktober tot juli in Oost-Afrika, december tot februari voor Madagaskar en juli tot december in Papoea-Nieuw-Guinea. Veel visserijen richten zich volgens de Engelstalige Wikipedia bewust op de foerageerconcentraties vóór het paaien. De jonge vissen trekken daarna naar kustwateren en riviermondingen.

Hoe je hem vangt — en wat je moet weten

FishBase noemt hem een sportvis en zeer commercieel; de prijs valt volgens FishBase in de categorie „zeer hoog”. Recreatieve vissers vangen hem volgens de Engelstalige Wikipedia vanuit de boot met slepen (trolling) of driften, en verder vanaf boten, pieren, havenhoofden en stranden met geworpen lepels en jigs en met levend aas. De Hebreeuwstalige Wikipedia beschrijft drie manieren: slepen met een aasvis, imitatie of kleurrijk kunstaas enkele tientallen meters achter de langzaam varende boot; werpen met kunstaas vanaf de kant; of een zinkend kunstaas vanaf de bodem omhooghalen en schokkerig laten zakken. Alle drie, aldus de Wikipedia, bootsen een gewonde vis na en prikkelen hem tot de aanval. In Israël is hij volgens de Hebreeuwstalige Wikipedia zeer populair bij recreatieve vissers; de Nederlandstalige schrijft daarentegen dat er in de hengelsport weinig op hem wordt gevist.

⚠️ Wat volgt is een conclusie uit zijn biologie, geen bronvermelding: een rover die dicht bij de kust boven 10 tot 70 meter jaagt, troebel water en riviermondingen niet schuwt, scholen kleine vis volgt en met scherpe tanden toebijt, is een vis voor randen en drop-offs voor de kust, voor snel binnengedraaid kunstaas — en voor een bijtvaste onderlijn. In de Middellandse Zee liggen de realistische visgebieden waar de bronnen hem vaak noemen: aan de zuidoostelijke kust van Zuid-Turkije tot Libië, vooral voor Israël en Libanon. Verder naar het westen is hij naar de huidige stand van kennis een toevalsvangst.

Een waarschuwing: volgens FishBase is in zijn vlees een vetoplosbaar gif gevonden dat lijkt op ciguatoxine, bij vissen van de oostkust van Queensland (Australië). Volgens de Franstalige Wikipedia kwamen daar minstens 78 giftige dieren vandaan, die 217 vergiftigingsgevallen veroorzaakten. Ciguatera-gif komt van tropische rifalgen, hoopt zich op in roofvissen en wordt door koken niet vernietigd. Verder geldt het vlees volgens de Russischtalige Wikipedia als wit en van hoge kwaliteit; in Tainan (Taiwan) maakt men er volgens de Engelstalige Wikipedia een dikke soep van, tutuo yugeng, en in Israël is de palamida volgens de Hebreeuwstalige Wikipedia gangbaar in visrestaurants en in de thuiskeuken.

En het bestand? De IUCN deelt hem in als „Near Threatened” — gevoelig (FishBase: beoordeeld op 10 november 2022). Volgens de Italiaanstalige Wikipedia is hij in grote delen van zijn verspreidingsgebied overbevist, het sterkst in de westelijke Indische Oceaan, vooral voor Oman; in Australië zouden de bestanden met 30% zijn gekrompen. De regering van Queensland verlaagde volgens de Engelstalige Wikipedia in juli 2023 het commerciële vangstquotum van 578 naar 165 ton; recreatieve vissers mogen daar één vis per persoon houden. FishBase schat de kwetsbaarheid voor visserij in als „matig tot hoog” (52 van 100) en voor klimaatverandering als „hoog tot zeer hoog” (75 van 100). In Israël is de vangst volgens de Hebreeuwstalige Wikipedia verboden onder 30 cm en tijdens de paaitijd. Minimummaten, vangsthoeveelheden en gesloten tijden regelt elk land zelf — controleer ze ter plaatse.

Vijf tegenstrijdigheden, open gelaten

Hoe groot? FishBase, Spaans-, Italiaans-, Nederlands-, Fins- en Russischtalige Wikipedia: hoogstens 240 cm. De Franstalige: hoogstens 220 cm. De Engels- en de Hebreeuwstalige: zo’n 2 m. Over het gewicht zijn ze het allemaal eens, 70 kg. Over de gebruikelijke grootte niet: FishBase noemt 120 cm, de Italiaanstalige Wikipedia „normaal niet boven 120 cm”, de Frans- en de Russischtalige rond 90 cm.
Hoe diep? FishBase, Duits-, Nederlands- en Finstalige Wikipedia: 10 tot 70 meter. De Russischtalige: tot 200 meter. De Arabischtalige: van het oppervlak tot 180 meter.
Wanneer geslachtsrijp? FishBase: bij ongeveer 75 cm (55 tot 82 cm). De Frans- en de Russischtalige Wikipedia: mannetjes bij 65, vrouwtjes bij 70 cm. De Italiaanstalige: bij 65 cm en twee jaar. De Engels- en de Hebreeuwstalige: vrouwtjes bij ongeveer 80 cm en rond twee jaar.
Hoe oud? FishBase noemt als hoogst gemelde leeftijd 22 jaar, net als de Russischtalige Wikipedia. In het onderdeel over veerkracht rekent dezelfde FishBase-pagina echter met een maximale leeftijd van 14 jaar.
Solojager of school? FishBase: jaagt meestal alleen. De Italiaanstalige Wikipedia: een sociale vis in kleine scholen, die alleen voor de jacht uiteenvallen. De Duitstalige: een groepsvis, maar ook alleen aan te treffen. De Russischtalige: een scholenvis. De Finstalige: jaagt in kleine scholen.

Zes namen die naar de verkeerde vis leiden

„Koningsmakreel” en „King Mackerel”. De Nederlandstalige Wikipedia noemt hem Indische koningsmakreel, de Italiaanstalige maccarello reale, de Russischtalige onder meer полосатая королевская макрель (gestreepte koningsmakreel), en in Zuid-Afrika heet hij volgens de Engelstalige Wikipedia king mackerel. De King Mackerel van de Atlantische Oceaan is echter een andere soort, *Scomberomorus cavalla*. Hoe makkelijk je ze verwisselt, laat de Finstalige Wikipedia zien: haar FishBase-link leidt naar de verkeerde soort, naar *S. cavalla*.
„Spanish mackerel”. In Australië is de Spanish mackerel volgens de Engelstalige Wikipedia precies deze vis. In de VS bedoelt men met die naam meestal een andere, kleinere verwant aan de Atlantische kust. Zoek je in Engelstalige bronnen, let dan op de toevoeging narrow-barred of op de wetenschappelijke naam.
„Palamida” en „palamut”. In Israël heet hij volgens de Hebreeuwstalige Wikipedia פלמידה לבנה (palamida levana, „witte palamida”) of kortweg palamida; in Turkije volgens de Engelstalige Wikipedia ceylan palamutu, GBIF vermeldt palamut kolyozu. Met palamida en palamut wordt in de rest van het Middellandse Zeegebied echter de bonito bedoeld — die krijgt een eigen groep in deze reeks.
„Thazard”, „tazard” en „kingfish”. In het Frans heet hij thazard rayé (volgens de Franstalige Wikipedia de standaardnaam van de FAO), op Mauritius tazard of bécune blanche, in Nieuw-Caledonië gros prêtre, en lokaal in het Engels kingfish. Maar thazard-bâtard is de wahoo, en bécune heten in het Frans verder de barracuda’s — beide hebben een eigen groep in deze reeks.
ヨコシマサワラ en カマスサワラ. De Japanse naam ヨコシマサワラ (yokoshima-sawara) staat in de namenlijst van GBIF. Makkelijk te verwarren: カマスサワラ (kamasu-sawara) is een heel andere vis, de wahoo. En de gewone sawara van Japan is weer een andere verwant uit hetzelfde geslacht.
Kanaad, dirak, abu sinn. In het Arabisch heeft hij veel namen: aan de Perzische Golf heet hij volgens de Engelstalige Wikipedia kanaad (كنعد), in Egypte aan de Middellandse Zee en de Rode Zee dirak (ديرك), in Libanon abu sinn (ابو سن) of ghazal (غزال), in Libië yamaneyah. Een Arabischsprekende schipper kent hem dus mogelijk onder een naam die in geen enkel woordenboek staat. En de Duitse naam Torpedo-Makrele? Die noemt de Duitstalige Wikipedia — de namenlijst van GBIF bevat geen enkele Duitse naam.

Blijft de vraag waarmee elk artikel in deze reeks begint: wanneer. Diepte, voedsel en jachtwijze staan hierboven, en die liggen vast. Wat elke dag verandert, is al het andere — en juist daar wordt beslist of een dag op het water de moeite waard is. Dat berekent StrikeAhead: het neemt de omstandigheden op jouw water en vertelt je wanneer de tocht de moeite waard is. En omdat je de randen voor een vreemde kust niet vanaf de eerste dag kent, vertelt StrikeAhead Pathfinder je met wie je uitvaart: geselecteerde gidsen en schippers, vóór de vermelding persoonlijk gecontroleerd — vergunning en verzekering —, met geverifieerde vangsten in plaats van reclamefoto’s, zonder betaalde ranking en voor jou als visser zonder bemiddelingskosten.

Vis op het juiste moment →