StrikeAhead

Braam vissen: de vis die de winter laat aanspoelen

In december 2008 spoelden volgens de Nederlandstalige Wikipedia de hele maand lang langs de gehele Nederlandse kust — aan de Waddenzee en aan de Hollandse kust — steeds nieuwe dode vissen aan. In december 2009 gebeurde precies hetzelfde. Het waren bramen, *Brama brama*: een vis van de open zee die ’s zomers ver naar het noorden trekt en daar door de winter wordt verrast. Dit artikel gaat over de braam of Atlantische braam — in het Engels Atlantic pomfret of Ray's bream, in het Duits Brachsenmakrele, in het Spaans palometa negra, in het Italiaans pesce castagna, in het Noors havbrasme.

Waarom hij op het strand ligt

FishBase noemt hem subtropisch en geeft een temperatuurbereik van 12 tot 24 °C; hij trekt in kleine scholen, waarvan de bewegingen kennelijk van de temperatuur afhangen. De Noorse Wikipedia is duidelijker: de braam verdraagt geen water onder 10 °C, en de vissen die naar het noorden zijn getrokken, sterven als de winter komt. Voor de Noorse kust duiken ze in de herfst op, het vaakst voor Vestlandet en Trøndelag. De Nederlandstalige Wikipedia beschrijft de route: in de zomer trekt de populatie in het oosten van de Atlantische Oceaan ongeveer van Portugal naar Schotland; op de terugweg naar het zuiden kunnen de vissen in de Noordzee belanden. Koelt het water snel af en drijft een storm ze het ondiepe in, dan spoelen ze aan. Grote mantelmeeuwen en kraaien ruimen de verse vissen snel op — waardoor, aldus de bron, vermoedelijk veel strandingen onopgemerkt blijven.

Helemaal nieuw is de gast in het noorden niet, maar ook niet oud. Volgens de Engelstalige Wikipedia werd de soort in Ierse wateren voor het eerst in 1843 waargenomen en gold hij daar tot eind jaren 1950 als zeldzaam; in de jaren 1960 en 1970 werden vervolgens grote aantallen geregistreerd. Zijn trektochten hangen volgens dezelfde bron sterk af van de temperatuur van het tussenwater.

Brasem noch makreel

De Duitse naam, Brachsenmakrele (letterlijk ‘brasemmakreel’), draagt twee verkeerde vissen in zich. De braam is geen makreel en geen brasem, maar hoort bij een eigen familie, de Bramidae — de bramen, die de Duitstalige Wikipedia Seebrassen noemt. Hij werd in 1788 beschreven door Bonnaterre, destijds als *Sparus brama*; het geslacht *Brama* werd volgens de Engelstalige Wikipedia door Bloch en Schneider in 1801 opgesteld. Hoe lang het duurde om hem in te delen, laat de synoniemenlijst van de Duitstalige Wikipedia zien: 18 namen, waaronder *Lepidotus catalonicus*, *Brama chilensis*, *Toxotes squamosus* en zelfs *Chaetodon umbratus* — een naam uit het geslacht van de koraalvlinders. De Engelse naam “Ray's bream” past bij een oud synoniem, *Brama raii*. ⚠️ Wie met die “Ray” bedoeld wordt, zegt geen van de geraadpleegde bronnen.

Zo herken je hem

FishBase beschrijft een hoog, zijdelings samengedrukt lichaam met een steil gebogen kopprofiel. Hij heeft geen vinstekels: 35 tot 38 zachte stralen in de rugvin, 29 tot 32 in de aarsvin (FishBase). Volgens de Italiaanse Wikipedia zijn beide vinnen elkaars spiegelbeeld, met een hogere lob vooraan; de borstvinnen zijn lang en sikkelvormig (Duitstalige en Portugese Wikipedia), de staartvin diep gevorkt. De bek is zeer groot en schuin en reikt tot ver achter het oog, de tanden zijn spits en naar achteren gericht, de binnenkant van de bek is zwart, en vóór de ogen zit een kleine gouden vlek (Italiaanse Wikipedia). De schubben zijn stevig, 70 tot 90 langs de zijlijn (Duitstalige Wikipedia); de Noorse Wikipedia vult aan dat rug- en aarsvin bijna helemaal beschubd zijn. Volgens de Duitstalige Wikipedia kan hij met gespreide borstvinnen schijnbaar roerloos in het water stilstaan.

  • Grootte: FishBase noemt 100 cm totale lengte als maximum, gebruikelijk is 40 cm standaardlengte; het zwaarste gepubliceerde gewicht is 6 kg, de hoogste leeftijd 9 jaar.
  • Temperatuur en breedtegraad: 12 tot 24 °C, van 65° noord tot 70° zuid (FishBase).

Waar hij zit en wat hij eet

  • Verspreiding: volgens FishBase de Atlantische Oceaan, de Indische Oceaan en de zuidelijke Grote Oceaan; in het westen van de Atlantische Oceaan van Nova Scotia tot Argentinië, in het oosten van Midden-Noorwegen tot Zuid-Afrika. In de Middellandse Zee komt hij volgens de Italiaanse Wikipedia overal voor — zeldzaam is hij alleen in de noordelijke Adriatische Zee.
  • Diepte: FishBase geeft 0 tot 1000 meter, meestal 0 tot 200 meter — een vis van het open water, niet van de bodem.
  • Dag en nacht: Volgens de Italiaanse Wikipedia trekt hij in een dagritme op en neer en stijgt hij ’s nachts naar water vlak onder het oppervlak.
  • Voedsel: FishBase noemt hem een opportunistische eter: kleine vissen, inktvissen, vlokreeften en krill. De Italiaanse Wikipedia schrijft “vorace predatore” — een vraatzuchtige rover — en noemt vooral lantaarnvissen.
  • Predatoren: zwaardvis, blauwvintonijn, blauwe en witte marlijn, zeilvis, goudmakreel en doornhaai (Italiaanse en Duitstalige Wikipedia). De Duitstalige Wikipedia vult aan dat de braam soms als aas wordt gebruikt bij het vissen op zwaardvis.

Paaien in warm water

Volgens de Italiaanse Wikipedia paait hij in water boven 20 °C, in de Middellandse Zee in de zomer. De eieren meten 1,5 tot 1,6 mm en hebben een grote oliedruppel die ze laat zweven; de larve is bij het uitkomen 4,8 mm lang. Larven van 1 tot 4 cm lijken nauwelijks op de volwassen vissen — hogere rug- en aarsvinnen zonder voorste lob, lange buikvinnen — en leven aan het oppervlak. Ook de Zweedse Wikipedia schrijft dat hij ’s zomers in warm water paait.

Hoe hij gevangen wordt — en wat er in de filet kan zitten

Vers heeft de braam volgens de Duitstalige Wikipedia vooral in Spanje betekenis; voor de westkust wordt hij gevangen met lijnen met haken waarvan de haken op 90 tot 110 meter diepte hangen. De Italiaanse Wikipedia noemt ringzegens en vooral beugen, en schrijft dat hij eerder toevallig wordt gevangen; zijn vlees heeft een sterke maar niet onaangename geur en wordt in de keuken gewaardeerd. Volgens de Spaanse Wikipedia was hij tot in de jaren 1970 een van de talrijkste en populairste soorten — om zijn vlees en vooral om zijn lage prijs. In Zuid-Afrika is hij volgens de Engelstalige Wikipedia een veelvoorkomende bijvangst in de heekvisserij.

⚠️ Wat volgt, is een conclusie uit zijn biologie, geen bronvermelding: een rover van het open water die ’s nachts naar het oppervlak stijgt en vooral kleine vissen en inktvis eet, is een vis voor de nacht en voor natuurlijk aas — en de diepte waarop hij staat, verandert met het tijdstip. Een handleiding voor sportvissers beschrijft geen van de geraadpleegde bronnen.

In de Spaanse Wikipedia staat een waarschuwing: het vlees kan besmet zijn met de larve van een lintworm, *Gymnorhynchus gigas*. Die ligt als een lange witte worm tussen de spiervezels; de eindgastheer zijn grote haaien. Voor de mens is hij niet schadelijk, maar hij ziet er zeer onsmakelijk uit, en bij massale besmetting kunnen de vissen in beslag genomen worden.

En het bestand? De IUCN voert de braam als “Least Concern” — niet bedreigd. FishBase plaatst een tegenwicht: de kwetsbaarheid voor visserij is “High” (60 van 100), de veerkracht laag, en een bestand heeft 4,5 tot 14 jaar nodig om te verdubbelen. De Italiaanse Wikipedia ziet aan de Spaanse Atlantische kust tekenen van matige overbevissing en schrijft dat de kennis over de bestanden zeer gebrekkig is. Minimummaten, vangstlimieten en gesloten tijden regelt elk land zelf — controleer ze ter plaatse.

Vijf tegenstrijdigheden, opengelaten

  • Hoe zwaar? FishBase en de Duitstalige, Italiaanse, Noorse, Nederlandstalige en Portugese Wikipedia: 6 kg. De Zweedse: 9 kg. De Duitstalige voegt toe dat volwassen vissen gemiddeld eerder 2 kg wegen.
  • Hoe groot? Bijna alle bronnen noemen 100 cm als maximum — de Spaanse Wikipedia schrijft hoogstens 60 cm. Gebruikelijk is volgens FishBase 40 cm, volgens de Spaanse en Noorse Wikipedia 40 tot 55 cm, volgens de Portugese 40 tot 70 cm.
  • Hoe diep? FishBase: 0 tot 1000 meter, meestal tot 200. De Noorse Wikipedia: tot 400 meter. De Duitstalige: jonge vissen ook onder 2700 meter — dieper dan welke opgave voor de volwassen vissen ook.
  • Welke kleur? Italiaanse, Noorse en Zweedse Wikipedia: zilver. De Spaanse: vers uit het water glanzend zwart, kort daarna metaalgrijs. De Portugese schrijft in de eerste zin “zwart of donkergrijs” en een paar alinea’s verder “zilver”. De Italiaanse lost het half op: levend zilvergrijs, dood donker loodgrijs.
  • Waar paait hij? De Duitstalige Wikipedia: in augustus en september in diep water. De Italiaanse: in water boven 20 °C, eieren en larven aan het oppervlak. En terloops: de Duitstalige Wikipedia noemt massale strandingen in 1949 tot 1955, 1974 tot 1976, 2008 en 2009 — de Nederlandstalige in 1976, 1979, 2008 en 2009.

Zes namen die naar de verkeerde vis leiden

  • “Brama”, “brasem” en “braam”. De brasem uit onze meren, een karperachtige, heet wetenschappelijk *Abramis brama* — met dezelfde soortnaam. De Russische GBIF-lijst noemt de braam “Atlantische zeebrasem”, en in het Nederlands heet hij zelf “braam” — gevaarlijk dicht bij brasem.
  • “Seebrasse” en “Black Sea Bream”. De Seebrassen van de Duitstalige Wikipedia (Bramidae) zijn niet de zeebrasems (Sparidae), waartoe goudbrasem en tandbrasem behoren. En “Black Sea Bream” uit de Engelse GBIF-lijst is geen vis uit de Zwarte Zee — onder die naam gaat in het Engels meestal de zeekarper *Spondyliosoma cantharus*.
  • “Angelfish”. In Zuid-Afrika wordt hij volgens de Engelstalige Wikipedia als “angelfish” verkocht — een echte keizersvis is hij niet. De Portugese Wikipedia kent ook “angelina” en “freira”, de *non*.
  • “Palometa”. In Spanje heet hij vaak gewoon “palometa” — maar “palometa blanca” is *Trachinotus ovatus*, een heel andere soort.
  • “Castagnola”. Het Italiaanse “castagnola” en het Franse “castagnole” staan in de GBIF-lijst — maar in de Middellandse Zee bedoelt men daarmee meestal het kleine visje *Chromis chromis*. Daarom heet hij preciezer “pesce castagna” en “grande castagnole”.
  • “Pomfret”. Op Aziatische markten staat “pomfret” meestal voor de Pampus-soorten — een heel andere familie. De GBIF-lijst geeft “pomfret” ook in het Nederlands en “pomfretti” in het Fins.

Blijft de vraag waarmee elk artikel in deze reeks begint: wanneer. Temperatuur, diepte en voedsel staan hierboven, en die liggen vast. Wat elke dag verandert, is al het andere — en juist daar wordt beslist of een avond op het water de moeite waard is. Dat berekent StrikeAhead: het neemt de omstandigheden op jouw water en vertelt je wanneer de tocht de moeite waard is. En omdat je een vis van de open zee niet vanaf de kant zoekt, vertelt StrikeAhead Pathfinder je met wie je uitvaart: geselecteerde gidsen en schippers, vóór de vermelding persoonlijk gecontroleerd (vergunning en verzekering), met geverifieerde vangsten in plaats van reclamefoto’s, zonder betaalde ranking en voor jou als visser zonder bemiddelingskosten.

Vis op het juiste moment →